Umicore : kroon op het werk

augustus 2004

Voor Umicore Hoboken betekende het halen van een ISO 14001 als het ware een bekroning van een twintigtal jaren inspanningen op milieuvlak. Een eindpunt is het echter niet.

Aandacht voor het leefmilieu is een belangrijke factor in de bedrijfsvoering van Umicore (het voormalige Union Minière) Hoboken. En dat is normaal. Het bedrijf grenst pal aan een woonwijk, terwijl de zware industriële activiteit gemakkelijk tot verontreiniging kan leiden.

Het productieproces vertrekt vanuit een 200.000 ton secundaire grondstoffen, die aangeleverd worden door andere non-ferro-bedrijven, bijvoorbeeld elektrolyseslibs van de koperindustrie, loodsulfaten van de zinkindustrie, residu’s van de loodindustrie enz. Die worden geraffineerd en de edele metalen worden gerecupereerd. De productie van edele metalen is de core-business, maar daarnaast valoriseert men ook niet-edele metalen als lood, koper, bismut, tin, antimoon, seleen, telluur enz.

Een tweede reeks grondstoffen (zo’n 50.000 ton per jaar) is afkomstig van printplaten uit afgedankte elektronische apparaten, autokatalysatoren en katalysatoren van de chemische en petrochemische industrie.

Eindproducten zijn dus geraffineerde metalen als goud, zilver, platina, palladium, rodium, iridium enz. Voor een groot stuk zijn de toeleveranciers van de grondstoffen tegelijk ook de afnemers van het eindproduct. Daarnaast worden de metalen ook op de beurs verkocht. Vrij zelden komt ook wel eens een juwelier een kleine hoeveelheid goud halen. Er werken 1300 mensen.

Decennia verbeteringen

In feite is er al sedert het eind van de jaren ’70 sprake van een milieubeleid. Aanleiding was koeiensterfte in de buurt van het bedrijf, wat aanleiding gaf tot een aantal onderzoeken. Een van de meest bekende onderzoeken is die van het bloedloodgehalte van de kinderen uit de wijk Moretusburg, die pal aan de fabrieksterreinen grenst (zie grafiek).

Die waarden zijn vooral sedert de zware investeringen (zie grafiek) in ’97-’98 (nieuwe kopersmelter) spectaculair gedaald, voor de lagereschoolkinderen tot zelfs onder de voortdurend strenger wordende CDC-normen (Centre for Disease Control –VS). “Enkel voor kleuters die niet alleen wonen maar ook school lopen in Moretusburg wordt de norm net niet gehaald, wat te maken heeft met hun metabolisme en met het hand-mondgedrag van kleuters.” aldus Jan Kegels, departementshoofd Leefmilieu en milieucoördinator voor de site Hoboken van Umicore, dat ook in Olen, Balen en Zolder vestigingen heeft.

Het in 1978 in overleg met de overheid opgestelde 23-puntenprogramma heeft in die verbetering een belangrijke rol gespeeld. Tot het programma behoorden ondermeer maatregelen te nemen door Umicore als efficiëntere gaszuivering, het besproeien van materialen en wegen en maatregelen te nemen door de overheid als reinigen van de straten (ondertussen door Umicore overgenomen), meten van resultaten buiten de fabriek, enz.

Stilaan is zo binnen Umicore Hoboken een dienst Leefmilieu gegroeid die de problemen in kaart bracht, tegenmaatregelen nam en een milieumanagementsysteem ontwikkelde dat uiteindelijk tot het halen van een ISO 14001 leidde.

Met het systematisch meten werd begonnen in de jaren’80. Daarbij ging het niet alleen om de output van de schouwen, maar ook om metalen in zwevend en uitvallend stof buiten het bedrijf. Jan Kegels: “Verbeteringen aan de installaties zijn in feite het gemakkelijkst. Door metingen aan de schouw weten we wat er vrij komt en in welke hoeveelheden. En er kunnen aangepaste gaszuiveringsinstallaties geplaatst worden zoals bijvoorbeeld zakkenfilters of scrubbers. Daarnaast hebben we ook werk gemaakt van procedures die een betere materiaalbehandeling toelieten, zoals het stofvrij werken en het milieuvriendelijker opslaan van producten.”

De meerwaarde van ISO 14001

Het idee om voor een ISO 14001 te gaan leefde al geruime tijd in Hoboken. Maar er werd pas echt werk van gemaakt toen afgevaardigd bestuurder Thomas Leysen in 2002 besliste dat alle sites van Umicore een ISO 14001 moesten halen.

Een basisvoorwaarde voor het halen van een ISO 14001 is de conformiteit met de milieuwetgeving. Umicore Hoboken liet zich daarop doorlichten door Amelior. Uit die oefening bleek dat men niet in orde was op het punt van opslag van gevaarlijke producten, meer speciaal op het vlak van de kleinere hoeveelheden. Daarvoor werden actieplannen ontwikkeld en versneld uitgevoerd.

“In het verleden hadden we ons sterk toegelegd op stof en op de grote milieuproblematiek naar de omgeving toe, waardoor we minder aandacht hadden voor de kleinere lettertjes van de Vlarem,” licht Jan Kegels toe. “Die attitude is nu veranderd.”  

Volgens Jan Kegels biedt de ISO 14001 dus wel degelijk een meerwaarde en leidt het ook tot daadwerkelijke verbetering van het milieumanagementsysteem: “Zo is bijvoorbeeld de milieuaspectenanalyse een uitstekende verbeteringstool. Want je moet al je processen in kleine stappen uiteenrafelen en kijken wat de effecten van elk stapje kunnen zijn op alle mogelijke milieuaspecten (lucht, water, geur, bodem, energie, lawaai, grondstoffen enz.). Vervolgens kijk je welke acties al ondernomen zijn en welke nog kunnen genomen worden. Na het bepalen van de prioriteiten kun je dan aan de slag. Grote ontdekkingen heeft de milieuaspectenanalyse niet opgeleverd, maar ze heeft wel geleid tot een aantal kleinere verbeteringen.”  

Niet alleen voor de compliance audit, maar ook voor de verdere begeleiding naar certificatie deed Umicore Hoboken een beroep op Amelior, meer bepaald op manager/consultant Laurent Verschuere.

“De norm is in feite algemeen en vaag, zodat ze zowel kan dienen voor industrie als voor diensten. Je moet de eisen dus gaan vertalen naar de eigen realiteit. En dat is een van de moeilijkste aspecten van de ISO 14001. Je stelt je dan vragen als hoever je voor bepaalde punten moet gaan, hoe zwaar je bepaalde zaken moet inschatten, of de procedure op de juiste manier is opgesteld enz. Het is vooral bij die vertaalslag naar de eigen situatie dat Amelior ons heeft geholpen. Daarnaast zijn ook de interne auditoren door Amelior bijgeschoold. Het zijn dezelfde auditoren als voor ISO 9001, want we hebben het kwaliteits- en milieuzorgsysteem geïntegreerd. Ook die integratie hebben we samen met Amelior uitgewerkt, met ondermeer als resultaat dat beide systemen tijdens dezelfde audit kunnen worden bekeken. Maar de implementatie van het systeem wilden we zelf doen, want tenslotte moesten wij er achteraf ook mee werken,” aldus Jan Kegels.

Van enige weerstand tegen het toch bijkomende werk dat zo’n mars naar ISO 14001 vergt was bij Umicore Hoboken geen sprake. In veel bedrijven is dat nochtans een belangrijke hinderpaal. Die positieve attitude is wellicht te danken aan het jarenlang bezig zijn met milieu, het bewustzijn van het belang ervan, en aan de heersende kwaliteitscultuur.

Milieucommunicatie

Het bezit van een ISO 14001 is uiteraard ook een middel om de buitenwereld te overtuigen van de inspanningen die men op milieuvlak levert. Maar op het vlak van milieucommunicatie doet Umicore veel meer. Zo is er een milieujaarverslag op groepsniveau, dat vooral gericht is naar aandeelhouders en grote maatschappelijke stakeholders. De site Hoboken heeft sinds 2001 ook een eigen milieujaarverslag, dat in de omliggende wijken wordt bedeeld. Sedert 2001 wordt dat jaarverslag tijdens info-avonden ook toegelicht. “We merken wel dat het steeds dezelfde mensen zijn die daarop afkomen,” aldus Jan Kegels.

Twee keer per jaar komt ook een buurtoverlegcomité bijeen, dat vrij goed wordt bijgewoond. Maar veel echt nieuwe of relevante zaken komen daar in feite niet uit voort. “Maar we houden zo wel voeling met wat er leeft bij de mensen, met waar ze van wakker liggen.”

Umicore Hoboken moedigt het uiten van klachten onrechtstreeks ook aan. Zo is er sedert 2001 een groen nummer. Door de drempelverlaging steeg het aantal klachten tot een dertigtal per jaar. Zo’n 80 à 90% van de klachten heeft te maken met geluid. En daarvan is het grootste deel afkomstig van één en dezelfde persoon die veel hinder ondervindt van het geklop van hydraulische hamers. Bij incidentele klachten over lawaai wordt telkens naar de oorzaak gezocht en waar mogelijk een oplossing uitgewerkt. Ook de sterk verminderde klachten over geurhinder worden onderzocht, maar de oorzaken blijken ondanks uitvoerig onderzoek moeilijk te traceren.

Verder worden de diverse overheden regelmatig uitgenodigd voor een bezoek aan de site, zodat zij een beeld krijgen van de realiteit en niet alleen op basis van papieren dossiers een oordeel moeten vellen.

 

MORETUSBURG

Niet de emissie uit de schouwen, maar vooal het opwaaien van stof en de neerslag ervan in de onmiddellijke omgeving is verantwoordelijk voor de historische bodemvervuiling in de wijk Moretusburg. Nu gebeurt de opslag van grondstoffen ofwel binnen of wordt het opwaaien tegengegaan door intensieve en gerichte besproeiing. Dat gebeurt sedert kort door een rondrijdende vrachtwagen in plaats van via vaste besproeiing, omdat de productie te natte grondstoffen kreeg aangeleverd en dus de kranen dichtdraaide. Wat dan weer stof opleverde. Nu wordt de besproeiing gezamenlijk gepland door productie en onderhoud. Ook werd een vijftal kilometer fabrieksterrein met vaste besproeiing uitgerust. Op die manier werden de diffuse emissies sterk teruggeschroefd. Nu loopt een project waarbij via stofmetingen op diverse plaatsen binnen het bedrijf en verwerking van deze meetresultaten met reversed modelling de bron van het stof kan worden bepaald en dus ook gericht aangepakt.

Dit najaar start de communicatie met de inwoners van Moretusburg rond het wegwerken van de historische vervuiling door het afgraven van een laag van 30 cm in de tuintjes van de wijk, een project dat door Umicore zal worden bekostigd. 

 

ISO 14001: OOK VOOR (PIEP)KLEINE ONDERNEMINGEN

Damtrans is misschien wel het kleinste bedrijf in ons land dat met een ISO 14001-certificaat kan pronken. Het transportbedrijf, gespecialiseerd in koeltransporten, beschikt over vijf vrachtwagens. Naast de vijf chauffeurs werkt enkel nog het echtpaar Laby in het bedrijf. Zo’n kleine onderneming zal natuurlijk niet uit eigen beweging op een milieucertificaat gaan jagen. Hoewel men er, achteraf, toch behoorlijk trots op is. Het ISO 14001-logo prijkt nu wel op de camions.

“Het certificaat is een eis van de klanten,” aldus Damien Laby. “Mc Donalds is een zeer belangrijke klant. En omdat zij zo onder vuur liggen van de milieubewegingen, moeten hun leveranciers een ISO 14001 kunnen voorleggen. Ook Volvo Logistics heeft het ons gevraagd.”

Zonder de hulp van Amelior zou het halen van een ISO 14001 onmogelijk geweest zijn. “Je weet immers niet waar je moet beginnen,” stelt Damien Laby, die meer dan gewoon enthousiast is over de service die hij van Amelior gekregen heeft. “Gezien ikzelf toen nog chauffeur was heeft Amelior ons niet alleen gestuurd maar ook zelf de procedures neergeschreven.”

Met het beantwoorden aan de inhoudelijke eisen van de norm had Damtrans het niet zo moeilijk. Ook al omdat de activiteiten beperkt zijn tot het transport zelf en meer milieugevoelige aspecten als onderhoud uitbesteed worden. “Maar de administratieve belasting is wel loodzwaar,” aldus Damien Laby. “En ook het kostenplaatje is voor een kleine onderneming toch behoorlijk zwaar. Ondermeer door de factuur van de certificatie-instelling.”

In de praktijk heeft het werken met een milieumanagementsysteem weinig veranderd aan de bedrijfsvoering. “Het is wel zo dat ik de chauffeurs nu sensibiliseer om milieuvriendelijk te werken,” stelt Damien Laby. “Door bijvoorbeeld de motor niet nodeloos lang te laten voorverwarmen. Of door een olielek meteen met zand te bestrijden. Op dat vlak werken we dus wel aan een attitudeverandering.”

Vragen?...

+32 (0) 56 20 36 23
info@amelior.be