Nieuwe OHSAS 18001:2007

december 2007

De vernieuwde norm, gepubliceerd in juli 2007, is gericht op een verduidelijking van de eerste editie uit 1999. OHSAS 18001:2007 is verder ontwikkeld om compatibel te zijn met ISO 9001:2000 en ISO 14001:2004, zodat het integreren van kwaliteits-, milieu- en OHS-managementsystemen eenvoudiger kan.

De nieuwe norm houdt ook rekening met de vereisten van de ILO-OSH 2001 (International Labour Organisation,dochter van de UNO) guidelines on Occupational Health and Safety Management Systems). In het najaar van 2008 wordt de OHSAS 18002 verwacht met uitleg over de doelstellingen, input, processen en output voor elke normeis van OHSAS 18001.


Belangrijkste wijzigingen
  • Het aspect ‘welzijn’ heeft een grotere nadruk gekregen (zie evenwel de bedenking vermeld onder toepassingsgebied’);
  • OHSAS 18001 staat nu als een echte norm op zich en is niet langer een specificatie of document, zoals in de vorige editie. Dit reflecteert het toenemende gebruik van OHSAS 18001 als de basis voor nationale normen op het gebied van welzijn (Occupational Health & Safety);
  • Het ‘Plan-Do-Check-Act’-schema wordt alleen in de introductie als geheel weergegeven. Delen van het schema worden niet langer telkens aan het begin van elk hoofdstuk vermeld.
  • Verwijzingen naar andere publicaties in het tweede hoofdstuk zijn beperkt tot enkel internationale documenten;
  • Heel wat nieuwe definities werden toegevoegd en bestaande definities aangepast;
  • Significante verbeteringen wat betreft het oplijnen van OHSAS 18001 met ISO 14001:2004 en verbeterde compatibiliteit met ISO 9001:2000;
  • De term ‘toelaatbaar risico’ is vervangen door de term ‘aanvaardbaar risico’;
  • De term ‘ongeval’ is vervat in de term ‘incident’;
  • De definitie van ‘gevaar’ verwijst niet langer naar ‘schade aan eigendom of werkplek’. Het risico op ‘schade’ die een mogelijk effect heeft op het welzijn moet wel geïdentificeerd worden in het risicobeoordelingsproces en beheerst worden door gepaste controlemaatregelen;
  • De paragrafen m.b.t. doelstellingen en programma’s zijn gelijkgebracht met ISO 14001:2004;
  • De nieuwe vereiste om de volgorde van risicobeheersing (het principe van preventiehiërarchie) op te nemen als onderdeel van de planningsfase;
  • Het beheer van veranderingen wordt in de nieuwe versie meer uitdrukkelijk behandeld. Zowel in § 4.3.1 als in § 4.4.6;
  • Een nieuwe paragraaf over de beoordeling van de naleving van wettelijke en andere eisen;
  • Nieuwe vereisten zijn geïntroduceerd voor inspraak en overleg;
  • Nieuwe vereisten zijn geïntroduceerd voor het onderzoek van incidenten.

Toepassingsgebied

In het toepassingsgebied van de norm wordt duidelijk aangegeven dat deze betrekking heeft op arbeidsomstandigheden, dat wil zeggen op alle factoren die de veiligheid en gezondheid van medewerkers kunnen beïnvloeden. Vertaald naar de Belgische terminologie spreken we van welzijn op het werk. Die zorg voor veiligheid en gezondheid (welzijn op het werk) heeft betrekking op zowel eigen en tijdelijke werknemers, personeel van aannemers, bezoekers en iedere andere persoon in de werkomgeving. In het toepassinggebeid lezen we dat OHSAS 18001 “niet bedoeld is om eisen te stellen aan het welzijn en welbevinden van werknemers”. Voor het goede begrip: hiermee sluit men niet welzijn ‘op het werk’ uit. Anders gezegd, de scope omvat alle werkgerelateerde omstandigheden en factoren die van invloed zijn op het welzijn van werknemers bij de uitvoering van hun werk.
Daarenboven stelt OHSAS 18001 dat dient voldaan te worden aan de wettelijke eisen. De Belgische term ‘Welzijn op het werk’ is m.a.w. de vertaling van OHS.
De scope van het welzijnsmanagementsysteem moet gedefinieerd en gedocumenteerd zijn (afstemming met ISO 14001:2004).



Termen en definities

Verschillende termen en definities werden toegevoegd of aangepast. De vorige versie bevatte 17 termen en definities, de versie 2007 telt 23 termen en definities. In eerste instantie aanvullingen met definities vanuit ISO 14001 zoals corrigerende (3.4) en preventieve (3.18) maatregelen; document (3.5); OH&S beleid (3.15); procedure (3.19); registratie (3.20). Andere belangrijke toevoegingen:
- Ziekte (3.8): identificeerbaar, omkeerbare fysische of mentale conditie ontstaan door of verergerd door arbeid en/of werksituatie.
- Werkplaats (3.23): elke fysieke plaats waar werkgerelateerde activiteiten worden uitgevoerd onder controle van de organisatie. In een nota wordt hieraan toegevoegd dat de gezondheids- en veiligheidseffecten vanwege reizen (b.v. rijden met de wagen, vliegen, trein), werken on site bij een opdrachtgever/klant of thuiswerk eveneens in rekening dienen gebracht.

Op het vlak van beleid zijn er enkele uitbreidingen: het engagement tot voorkoming van letsel en ziekte; het communiceren van het beleid naar alle personen die werken onder het gezag van de organisatie (incl. contractors), met als doel hen bewust te maken van hun individuele gezondheids- en veiligheidsverplichtingen. Dat is als aandachtspunt op te nemen bij communicatie met contractors en bezoekers, onder meer bij het onthaal.


OHSAS definieert werkplaats als elke fysieke plaats waar werkgerelateerde activiteiten worden uitgevoerd onder controle van de organisatie. (foto Vismedia)

Gevarenidentificatie, risicobeoordelingen en risicobeheersing

In § 4.3.1 bemerken we extra verduidelijkingen en meer specifieke bepalingen, heel wat uitgebreider dan wat in de tegenhanger ISO 14001:2004 staat i.v.m. milieuaspecten.
Het proces van gevaren identificeren en risico’s beoordelen omvat eveneens:


- Menselijk gedrag (human behaviour), bekwaamheden (capabilities) en andere menselijke factoren. Anders gezegd: welke zijn de risicovolle handelingen (identificeren) en welke zijn de onderliggende oorzaken die leiden tot deze risicovolle, ‘onveilige’ handelingen. Heel wat risico’s zijn gelukkig voldoende technisch beveiligd en door organisatorische ingrepen tot een aanvaardbaar niveau teruggebracht en toch stellen we vast dat er vandaag nog heel ernstige incidenten gebeuren. Menselijk gedrag dient daarom explicieter opgenomen in het cruciale proces van gevarenidentificatie, risicobeoordeling en risicobeheersing. In deze revisie van OHSAS 18001 is een belangrijke aanzet gegeven tot een behaviour based- benadering van risico’s. De uitwerking hiervan zal vanzelfsprekend heel wat meer voeten in de aarde hebben. We denken hierbij aan het ‘can-do / know-how en will-do’. Is het fysiek mogelijk, is de bekwaamheid (kennis, ervaring en vaardigheid) aanwezig en vooral de bereidheid of motivatie. We verwijzen daaromtrent graag naar vorige artikels in Amelior-magazine (zie artikel).

- Geïdentificeerde gevaren van buiten de werkplaats die een effect kunnen uitoefenen op de gezondheid en veiligheid van medewerkers of anderen onder toezicht van de organisatie die werkzaam zijn binnen de werkplaats. Gevaren door de activiteiten van naburige organisaties kunnen risico’s inhouden voor eigen werknemers. Bijvoorbeeld een brand bij de buur (opslag van toxische producten) met risico voor eigen medewerkers en contractors, bezoekers in eigen werkplaatsen…

- Gevaren voor de omgeving van de werkplaats die voortvloeien uit eigen activiteit en die door de organisatie te beheersen of te beïnvloeden zijn. Let wel: misschien is het beter om dergelijke gevaren te beoordelen als een milieuaspect (zie § 4.3.1 van ISO 14001:2004).

- ‘Faciliteiten op de werkplek’ werd verduidelijkt als ‘infrastructuur, uitrusting en materialen’ op de werkplaats, geleverd door de organisatie of door derden. Bijvoorbeeld de gevaren en risico’s verbonden aan de tijdelijk opgestelde hijskraan, de cryogene opslagtank van zuurstof geplaatst door de leverancier, de bureelunit geplaatst door de contractor, ...

- ‘Veranderingen of voorstellen tot verandering’ in de organisatie, haar activiteiten of materialen.

- ‘Wijzigingen in het managementsysteem’, inclusief tijdelijke veranderingen en hun impact op de handelingen, processen en activiteiten. Deze veranderingen moeten beheerst worden.

Management of change (MOC) krijgt terecht meer aandacht. De praktijk wijst uit dat na initiële risicoanalyse het proces onvoldoende hernomen wordt vooraleer veranderingen in te voeren en dat veranderingen onvoldoende beheerst verlopen. Om veranderingen op de juiste wijze te laten uitvoeren dient in het managementbeheerssysteem een beschrijving aanwezig te zijn van wat de afloop van een verandering is. De discussie draait dikwijls rond twee vragen: Wat is een wijziging of verandering? Is de wijziging OHS-relevant?
Veranderingen kunnen een belangrijk effect hebben en daarom een weerslag op de risicobeheersingsmaatregelen. Zo kan een verandering van product effect hebben op de blootstelling voor medewerkers en de te nemen beschermingsmaatregelen, de gestelde technische eisen aan het gereedschap en de uitrusting (b.v. andere drukken, temperaturen, werkingseisen, beveiligingscategorieën van (be)veiligingscomponenten, kleppen, pakkingen, ...), de materiaalkeuze (andere inox-legering), de opleiding en training, onderhoudsfrequentie en –wijze, ... Redenen genoeg om hier voldoende aandacht aan te schenken. In een toekomstig artikel komen we hier uitvoeriger op terug.
Verderop is in § 4.5.3.2 wat betreft MOC gesteld dat wanneer corrigerende en preventieve maatregelen nieuwe of gewijzigde gevaren identificeren, of de nood voor extra beheersingsmaatregelen identificeren, eerst een risicobeoordeling dient uitgevoerd te worden alvorens de acties door te voeren.
Voorts dient bij gevarenidentificatie en risicobeoordeling rekening gehouden met:

- Wettelijke eisen m.b.t. het uitvoeren van risicobeoordelingen en het implementeren van beheersingsmaatregelen. Denken we bijvoorbeeld aan het KB chemische agentia, KB persoonlijke beschermingsmiddelen, KB pesten, geweld en OSG, KB arbeidsmiddelen, KB’s fysische agentia (lawaai, trillingen, ...), KB’s bijzondere werknemerscategorieën (jongeren, moederschapsbescherming, ...), KB werken in de hoogte, KB biologische agentia, ...

- De eis die in de vorige versie onder § 4.4.6 vermeld staat, is nu vermeld onder § 4.3.1
Ontwerp en inrichting van de werkplek, processen, installaties, machines, operationele procedures en organisaties van het werk, met inbegrip van aanpassing aan menselijke mogelijkheden.

Zoals eerder vermeld ‘dient overwogen te worden om de preventiebeginselen (zie eveneens onze welzijnswet H2, art 5) te hanteren bij het vastleggen van maatregelen of het plannen van veranderingen aan maatregelen. Elimineren > substitutie > technische maatregelen > organisatorische maatregelen > signalisatie, waarschuwing of administratieve controles > persoonlijke beschermingsmiddelen’. Voorheen was dit vermeld in § 4.4.6, maar anders geformuleerd: aanpak aan de bron door ontwerp van werkplek, processen, installaties, ...
Wat betreft risicoanalyses dient eveneens vermeld wat § 4.4.3.2 vereist: ‘passende participatie van medewerkers bij het identificeren van gevaren, risicobeoordeling en risicobeheersing’.Deze participatie is in onze wetgeving reeds deels vastgelegd (zie o.m. de welzijnswet art 6. en de codex titel 1; H. 2 art. 13 - taken van de hiërarchische lijn).



Contractors moeten bewust worden gemaakt van hun individuele gezondheids- en veiligheidsverplichtingen. (foto Vismedia)

Participatie en overleg belangrijker dan in ISO 14001


We overlopen kort nog enkele andere belangrijke veranderingen.
- Wettelijke en andere eisen (4.3.2)
Het belang van de wettelijke en ook andere relevante eisen die de organisatie onderschreven heeft, neemt toe. De invloed ervan op het OHS-managementsysteem is nu op hetzelfde niveau getild als deze van de onaanvaardbare en/of te verbeteren, te verlagen risico’s (o.a. impact op doelstellingen, risicobeoordelingen, directiebeoordeling). Daarenboven is ook de periodieke controle op de naleving ervan essentieel (4.5.2). De identificatie van de wettelijke en andere eisen en hun impact op het systeem dienden al langer vastgelegd in al dan niet gedetailleerde wetgevingsregisters. Het periodiek controleren op de naleving is dan weer iets nieuws. Ook moeten hiervan registraties bijgehouden worden.
- Doelstellingen en programma’s (4.3.3)
Doelstellingen moeten meetbaar zijn en ook gericht op preventie van letsel, ziekte en het voldoen aan wet- en regelgeving en andere eisen. Dit is een afstemming op ISO 14001:2004.
- Middelen, taakverdeling, verantwoordelijkheid en bevoegdheid (4.4.1)
Zoals vermeld in de codex welzijn op het werk, is dit een van de taken van de hiërarchische lijn en nu eveneens expliciet vermeld in § 4.4.1 Werknemers zijn verantwoordelijk voor welzijnsaspecten die zij kunnen beheersen en moeten zich houden aan de eisen van de organisatie.
- Bekwaamheid, training en bewustzijn (4.4.2)
Dat de registraties van opleidingen, training of ervaringen moeten bewaard worden is expliciet vermeld. Er dienen procedures vastgelegd en geïmplementeerd om niet enkel medewerkers maar ook andere personen die onder het gezag van de organisatie werken bewust te maken. Hierbij dient eveneens aandacht geschonken aan de gevolgen van hun gedrag.
In deze clausule is eveneens toegevoegd dat bij opleidingsprocedures bijkomend rekening moet gehouden worden met taalvaardigheid.
- Communicatie, participatie en overleg (4.4.3)
Meer dan in ISO 14001:2004 wordt in OHSAS 18001:2007 geheel terecht aandacht geschonken aan participatie en overleg. De beste motivatie bestaat er immers in om medewerkers waar mogelijk en praktisch realiseerbaar te betrekken in diverse processen en activiteiten. Deze paragraaf is opgesplitst in 2 subparagrafen.
Communicatie (4.4.3.1)
De eisen gesteld aan interne en externe communicatie werden uitgebreid. Er moeten procedures zijn voor
- interne communicatie over alle niveaus en functies;
- externe communicatie naar contractors en bezoekers;
- externe communicatie: ontvangen, documenteren en reageren op relevante communicatie van externe belanghebbenden.
Participatie en Overleg (4.3.3.2)
Eigen medewerkers moeten, behalve bij risicobeoordeling ook ‘gepast betrokken worden bij onderzoek van incidenten en bij de ontwikkeling van het beleid en de doelstellingen.’ Verder lezen we ook nog dat Contractors moeten geconsulteerd worden bij veranderingen die hun gezondheid en veiligheid treffen. Wanneer het nodig blijkt moeten externe belanghebbenden geconsulteerd worden over gezondheids- en veiligheidsmateries; De input van de directiebeoordeling bestaat o.m. uit de resultaten van de participatie en het overleg (4.6)’



Andere veranderingen

Documentatie (4.4.4), beheersing van documentatie (4.4.5) en beheersing van registraties (4.5.4) werd volledig opgelijnd met ISO 14001:2004. Er zijn aanvullende eisen t.a.v. status van de documenten, leesbaarheid, identificatie externe documenten.
Bij beheersing van werkzaamheden (4.4.6) vinden we terug ‘inclusief management of change’ als vereiste.
Om voorbereid te zijn op noodsituaties (4.4.7) wordt bijkomend gesteld dat ‘de noden van andere belanghebbende partijen zoals de hulpdiensten, buren moeten in rekening gebracht worden’. En: ‘bij het oefenen van de noodprocedures moeten, waar mogelijk, relevante belanghebbenden betrokken worden.’
Bij monitoring en meting (4.5.1) zien we dat de effectiviteit van de maatregelen voor risicobeheersing (voor gezondheid en veiligheid) nu vermeld is onder 4.5.1, voorheen onder 4.3.1.
De paragraaf i.v.m. incidenten onderzoek, afwijkingen, corrigerende en preventieve maatregelen is opgedeeld in 2 subparagrafen. In 4.5.3.1 - Incidenten onderzoek is onderzoek uitgebreider vastgelegd. Zo dienen o.m. de onderliggende oorzaken (tekortkomingen en andere factoren) bepaald en wat de follow-up moet zijn. Ook moeten incidenten tijdig worden onderzocht.
Tot slot is er duidelijk gespecificeerd welke input voor een directiebeoordeling (4.6) vereist is en tot wat voor beslissingen en acties de beoordeling zou moeten leiden.

Thierry Uyttenhove
Manager/consultant

Wat kan Amelior voor u doen?
Amelior begeleidt en ondersteunt organisaties bij de ontwikkeling van het welzijnsbeleid.
De introductie van programma’s, processen en projecten wordt afgestemd op de heersende cultuur. Een greep uit het aanbod:

  • Totaal verbeterprojecten;
  • Begeleiding bij het vaststellen, implementeren en continu verbeteren van een OHSAS 18001 managementsysteem (geïntegreerd in bestaand kwaliteits- en/of milieumanagementsysteem);
  • Coaching preventieadviseur;
  • Tijdelijk waarnemen van de rol en taken van de interne preventieadviseur;
  • Begeleiding op maat bij opzetten Behaviour Based Safety proces;
  • Bedrijfsinterne trainingen ‘VeiligheidsObservatie en Feedback’;
  • Uitvoeren van geïntegreerde audits OHSAS 18001 – ISO 14001;
  • Uitwerken en bijhouden welzijns- en milieuwetgevingsregister (§ 4.3.2 OHSAS 18001 / ISO 14001);
  • Uitvoeren van compliance audits (§ 4.5.2 OHSAS 18001 / ISO 14001);
  • Ontwikkeling van een Veiligheids- (en Milieu)barometer

Meer info: tu@amelior.be of op volgende detailfiches

    Waarom OHSAS?
    Het goed bestuderen van OHSAS 18001:2007 is erg belangrijk voor de gebruikers van de norm. Zo kunnen zij nagaan of er wijzigingen in het managementsysteem moeten worden aangebracht, zodat conformiteit met de norm kan worden behouden.
    De OHSAS 18001:2007 legt een aantal extra en belangrijke accenten. Als consultants en begeleiders van organisaties bij het opzetten, implementeren en auditeren van OHS-managementsystemen en BBS-trajecten ervaren we bij Amelior OHSAS 18001 steeds meer als een zeer waardevol instrument. Het algemene doel van de OHSAS 18001 norm is goede praktijken inzake welzijnsmanagement te ondersteunen en te promoten en dit in balans met de socio-economische noden.
    Het uitwerken en implementeren van een risicobeheersingssysteem volgens OHSAS 18001 is meteen een antwoord op een wettelijke eis voor alle bedrijven en organisaties: “elke werkgever is verantwoordelijk voor de structurele planmatige aanpak van preventie door middel van een dynamisch risicobeheersingssysteem”. Seveso-bedrijven worden daarenboven door de overheid geauditeerd (volgens MES II) waarbij o.m. het invoeren van een veiligheidsbeheerssysteem geëist wordt voor de zogenaamde ‘hoge drempel bedrijven’. Dit moet ook in hun veiligheidsrapport aangetoond worden.

     

    OHSAS 18001:2007

    OHSAS 18001:1999

    Voorwoord Voorwoord
    Inleiding /
    1 Onderwerp en toepassingsgebied 1 Onderwerp en toepassingsgebied
    2 Verwijzingen naar andere publicaties 2 Verwijzingen naar andere publicaties
    3 Termen en definities (23) 3 Termen en definities (17)
    4 OH&S Managementsysteem eisen 4 OH&S Managementsysteem elementen
    4.1 Algemene eisen 4.1 Algemene eisen
    4.2 OH&S beleid 4.2 OH&S beleid
    4.3 Planning 4.3 Planning
    4.3.1 Gevaren identificatie, risicobeoordeling en bepalen van maatregelen voor risicobeheersing 4.3.1 Gevaren identificatie, risicobeoordeling en risicobeheersing
    4.3.2 Wettelijke en andere eisen 4.3.2 Wettelijke en andere eisen
    4.3.3

    Doelstellingen en programma’s

    4.3.3 Doelstellingen
    4.3.4 Programma’s voor OH&S management
    4.4 Implementatie en uitvoering 4.4 Implementatie en uitvoering
    4.4.1

    Middelen, taakverdeling, verantwoordelijkheid en bevoegdheid

    4.4.1 Structuur en verantwoordelijkheid
    4.4.2 Bekwaamheid, training en bewustzijn 4.4.2 Opleiding, bewustzijn en bekwaamheid
    4.4.3 Communicatie, participatie en overleg 4.4.3 Overleg en communicatie
    4.4.4 Documentatie 4.4.4 Documentatie
    4.4.5 Beheersing van documentatie 4.4.5 Beheer van documenten en gegevens
    4.4.6 Beheersing van werkzaamheden 4.4.6 Beheersing van werkzaamheden
    4.4.7 Voorbereid zijn en reageren op noodsituaties 4.4.7 Voorbereid zijn en reageren op noodsituaties
    4.5 Controle 4.5 Controle en corrigerende maatregelen
    4.5.1 Monitoring en meting 4.5.1 Prestatiemeting en monitoring
    4.5.2 Beoordeling van de naleving /
    4.5.3

    Incident onderzoek, afwijking, corrigerende en preventieve maatregelen

    4.5.2 Ongevallen, incidenten, afwijkingen en corrigerende en preventieve maatregelen
    4.5.3.1

    Incident onderzoek

    /
    4.5.3.2

    Afwijking, corrigerende en preventieve maatregelen

    /
    4.5.4

    Beheersing van registraties

    4.5.3 Registraties en registratiebeheer

    4.5.5

    Interne audit

    4.5.4

    Audits

    4.6 Directiebeoordeling 4.6 Beoordeling door de directie

    Thierry UYTTENHOVE is ingenieur elektromechanica en heeft een licentie in de veiligheidskunde niveau 1, milieucoördinator A en risk management. Hij heeft een jarenlange ervaring achter de rug als preventieadviseur, milieu­- en kwaliteitscoördinator in zowel bouw-, metaal- als chemiesector. Als senior consultant begeleidt hij ruim 14 jaar organisaties bij het ontwikkelen van een geïntegreerd HSE-beleid. Met passie coacht, begeleidt en traint hij in o.m. Behaviour Based Safety, OHSAS 18001/ISO 45001, integratie en auditing van management systemen. Als getraind lead auditor is hij tevens interne auditor OHSAS 18001/ISO 45001 – ISO14001. Hij deelt zijn rijke ervaring graag met u.


    Lees hier andere blogberichten van deze auteur...

    Contacteer de auteur...

    Vragen?...

    +32 (0) 56 20 36 23
    info@amelior.be