Nieuwe ATEX-richtlijn

april 2014

De nieuwe ATEX-richtlijn 2014/34/EU van het Europees parlement en de raad van 26 februari 2014 betreffende de harmonisatie van de wetgevingen van de lidstaten inzake apparaten en beveiligingssystemen bedoeld voor gebruik op plaatsen waar ontploffingsgevaar kan heersen, is de herschikking van de vroegere ATEX-richtlijn volgens het nieuwe Europese wetgevingskader. Ze wordt van toepassing op 26 april 2016.

Doel en toepassingsgebied

De herschikte ATEX-richtlijn :

  • heeft tot doel te waarborgen dat apparaten en beveiligingssystemen bedoeld voor gebruik op plaatsen waar ontploffingsgevaar kan heersen en die op de Europese markt wordt gebracht, aan de eisen voldoen die een hoog niveau van bescherming van de gezondheid en veiligheid van personen en van huisdieren en goederen bieden, zonder dat afbreuk wordt gedaan aan de werking van de interne markt.
  • is specifiek van toepassing op :
    • apparaten en beveiligingssystemen die bedoeld zijn voor gebruik op plaatsen waar ontploffingsgevaar kan heersen.
    • veiligheids-, controle- en regelvoorzieningen die bedoeld zijn voor gebruik buiten plaatsen waar ontploffingsgevaar kan heersen, maar die nodig zijn voor of bijdragen tot de veilige werking van apparaten en beveiligingssystemen met betrekking tot het ontploffingsgevaar. 
    • componenten die bestemd zijn om te worden ingebouwd in apparaten en beveiligingssystemen die bedoeld zijn voor gebruik op plaatsen waar ontploffingsgevaar kan heersen.
    • ATEX-producten die nieuw zijn op de markt van de Unie wanneer zij in de handel worden gebracht; dat houdt in dat het ofwel nieuwe producten zijn gemaakt door een in de Unie gevestigde fabrikant, ofwel producten, nieuwe of tweedehandse, die worden ingevoerd uit een derde land.
    • op alle leveringsvormen, inclusief verkoop op afstand (bv. aankoop via het internet).

Rol en verantwoordelijkheid van de marktdeelnemers

Een marktdeelnemer wordt gedefinieerd als een fabrikant, een gemachtigde, een importeur en een distributeur.

Voor elk van deze marktdeelnemers is een aparte definitie opgemaakt :

  • De fabrikant is een natuurlijke of rechtspersoon die een (ATEX-)product vervaardigt of laat ontwerpen of vervaardigen, en het onder zijn naam of merknaam verhandelt of het gebruikt voor eigen doeleinden.
  • De gemachtigde vertegenwoordiger wordt gedefinieerd als een in de Unie gevestigde natuurlijke of rechtspersoon die schriftelijk door een fabrikant is gemachtigd om namens hem specifieke taken te vervullen.
  • De importeur is een in de Unie gevestigde natuurlijke of rechtspersoon die een (ATEX-)product uit een derde land in de Unie in de handel brengt.
  • De distributeur is een natuurlijke of rechtspersoon in de toeleveringsketen, verschillend van de fabrikant of de importeur, die een (ATEX-)product op de markt aanbiedt.

Het is de verantwoordelijkheid van de marktdeelnemers dat hun producten in overeenstemming zijn met deze richtlijn, gelet op de respectieve rol die zij vervullen in de toeleveringsketen, teneinde voor een hoog niveau van bescherming van de gezondheid en veiligheid van personen, met name werknemers, en indien nodig voor de bescherming van huisdieren en goederen te zorgen en teneinde eerlijke mededinging op de markt van de Unie te waarborgen.

Alle marktdeelnemers die een rol vervullen in de toeleverings- en distributieketen moeten passende maatregelen nemen om te waarborgen dat zij uitsluitend producten op de markt aanbieden die aan deze richtlijn voldoen. Er moet worden gezorgd voor een duidelijke en evenredige verdeling van de verplichtingen overeenkomstig de rol van alle marktdeelnemers in de toeleverings- en distributieketen.

Om de communicatie tussen marktdeelnemers, markttoezichtautoriteiten en consumenten te vergemakkelijken, moeten de lidstaten de marktdeelnemers ertoe aansporen om naast hun postadres ook een webadres te vermelden.

Specifieke verplichtingen voor de fabrikanten

De fabrikant, die op de hoogte is van de details van het ontwerp- en productieproces, is het best in staat om de conformiteitsbeoordelingsprocedure uit te voeren. De verplichting voor de conformiteitsbeoordeling moet daarom uitsluitend op de fabrikant blijven rusten.

Specifieke verplichtingen voor de importeurs en distributeurs

Er moet worden gewaarborgd dat producten die vanuit derde landen in de Unie in de handel komen, aan deze richtlijn voldoen, en met name dat de fabrikanten adequate conformiteitsbeoordelingsprocedures met betrekking tot deze producten hebben uitgevoerd. Daarom moet worden bepaald dat importeurs erop toezien dat de producten die zij in de handel brengen aan de eisen van deze richtlijn voldoen en dat zij geen producten in de handel brengen die niet aan deze eisen voldoen of een risico inhouden. Er moet eveneens worden bepaald dat importeurs erop toezien dat er conformiteitsbeoordelingsprocedures hebben plaatsgevonden en dat productmarkering en documenten die de fabrikanten opstellen ter beschikking staan van de bevoegde nationale autoriteiten.

Iedere importeur die een product in de handel brengt, moet zijn naam, geregistreerde handelsnaam of geregistreerde merknaam en het postadres waarop contact met hem kan worden opgenomen, op het product vermelden. Er dient te worden voorzien in uitzonderingen hierop wanneer dit door de omvang of aard van het product niet mogelijk is. Een dergelijk geval is bijvoorbeeld wanneer de importeur de verpakking zou moeten openen om zijn naam en adres op het product te vermelden.

Omdat distributeurs en importeurs dicht bij de markt staan, moeten zij worden betrokken bij de markttoezichttaken van de bevoegde nationale autoriteiten, en moeten zij bereid zijn actief medewerking te verlenen door die autoriteiten alle nodige informatie over het (ATEX-)product te verstrekken.

Andere verplichtingen

Wanneer een marktdeelnemer een product onder zijn eigen naam of merknaam in de handel brengt of een product zodanig wijzigt dat de conformiteit met deze richtlijn in het gedrang kan komen, moet hij als fabrikant worden beschouwd en de verplichtingen van de fabrikant op zich nemen.

Markttoezicht en tracering

Het markttoezicht wordt eenvoudiger en doeltreffender wanneer gewaarborgd wordt dat een product in de gehele toeleveringsketen traceerbaar is. Een efficiënt traceringssysteem verlicht de taak van de markttoezichtautoriteiten wanneer zij marktdeelnemers dienen op te sporen die niet-conforme producten op de markt hebben aangeboden. Van de marktdeelnemers mag niet gevraagd worden dat zij, wanneer zij de bij deze richtlijn voorgeschreven gegevens voor de identificatie van andere marktdeelnemers bewaren, die gegevens bijwerken voor wat betreft andere marktdeelnemers die een product aan hen hebben geleverd of aan wie zij een product hebben geleverd.

Enkel essentiële veiligheids- en gezondheidseisen in deze richtlijn

De herschikte ATEX-richtlijn beperkt zich tot het formuleren van de essentiële veiligheids- en gezondheidseisen. Om de beoordeling van de conformiteit met die eisen te vergemakkelijken, moet worden voorzien in een vermoeden van conformiteit voor producten die voldoen aan geharmoniseerde normen.

EU-conformiteitsverklaring

Fabrikanten moeten een EU-conformiteitsverklaring opstellen waarin zij de bij deze richtlijn voorgeschreven informatie verstrekken over de conformiteit van het (ATEX-)product met de eisen van deze richtlijn en die van overige relevante harmonisatiewetgeving van de Unie.

CE-markering en andere markeringen

De CE-markering, waarmee de conformiteit van het (ATEX-product) wordt aangegeven, is de zichtbare uitkomst van het proces van conformiteitsbeoordeling.

De CE-markering wordt zichtbaar, leesbaar en onuitwisbaar op het product of op het gegevensplaatje aangebracht. Wanneer dit gezien de aard van het product niet mogelijk of niet gerechtvaardigd is, wordt het merk in de vorm van een stuurwiel aangebracht op de verpakking en in de begeleidende documenten.

De CE-markering wordt aangebracht voordat het (ATEX-)product in de handel wordt gebracht.

De CE-markering wordt gevolgd door het identificatienummer van de aangemelde instantie wanneer een dergelijke instantie betrokken is bij de productiecontrolefase. Het identificatienummer van de aangemelde instantie wordt aangebracht door die instantie zelf dan wel overeenkomstig haar instructies door de fabrikant of diens gemachtigde.

De CE-markering en, indien van toepassing, het identificatienummer van de aangemelde instantie worden gevolgd door het specifieke merkteken van explosiepreventie (Ex-symbool), het symbool van de apparatengroep en de categorie en, indien van toepassing, de andere merktekens en informatie die worden genoemd in de ATEX-richtlijn.

De E.U.-lidstaten bouwen voort op bestaande mechanismen om te zorgen voor een juiste toepassing van de voorschriften voor de CE-markering en nemen passende maatregelen in geval van oneigenlijk gebruik van dat merkteken.

Wanneer is een (ATEX-)product formeel niet conform?

Een ATEX-product is onder andere formeel niet conform wanneer :

  1. de CE-markering verkeerdelijk is aangebracht en in strijd met de algemene beginselen inzake CE-markering.
  2. de CE-markering niet is aangebracht. 
  3. het specifieke merkteken van explosiebeveiliging , het symbool van de apparatengroep en de categorie en, indien van toepassing, de andere merktekens en informatie in strijd met eisen van de ATEX-richtlijn zijn aangebracht of niet zijn aangebracht. 
  4. het identificatienummer van de aangemelde instantie, wanneer die instantie betrokken is bij de productiecontrolefase, in strijd is met de eisen van de ATEX-richtlijn of niet is aangebracht. 
  5. het (ATEX-)product niet vergezeld gaat van de EU-conformiteitsverklaring of de conformiteitsverklaring, al naar gelang het geval. 
  6. de EU-conformiteitsverklaring niet is opgesteld.
  7. de EU-conformiteitsverklaring niet correct is opgesteld.
  8. technische documentatie niet beschikbaar of onvolledig is.

Conclusie

De herschikte ATEX-richtlijn bouwt verder op bestaande systemen om de toepassing en handhaving van wetgeving voor de interne markt te versterken.

Gevolgen van de ATEX-richtlijn 2014/34/EU:

  • er zal meer markttoezicht moeten komen op ATEX-producten.
  • alle aangemelde instanties zullen zich opnieuw moeten kandidaat stellen om een aangemelde instantie te worden in het kader van de ATEX-richtlijn. De huidige erkenning blijft dus niet zomaar doorlopen. Hierbij zullen alle aangemelde instanaties opnieuw gecontroleerd en ge-audit worden.
  • alle aangemelde instanties zullen dus opnieuw geaccrediteerd worden. Hieruit zou dan hun specifieke bevoegdheid in de ATEX-problematiek moeten blijken. De kans bestaat dus dat er onder de richtlijn 2014/34/EU een stuk minder ATEX-aangemelde instanties zullen zijn.
  • de E.G.-verklaring van overeenstemming wordt de E.U.-conformiteitsverklaring.
  • onder de nieuwe richtlijn wordt de E.G.-verklaring van typeonderzoek een certificaat van EU-typeonderzoek. 
  • de lidstaten kunnen tot en met 20 april 2016 niet belemmeren dat producten die onder richtlijn 94/9/EG vallen en in overeenstemming met die richtlijn zijn, op de markt worden aangeboden of in bedrijf worden gesteld en dit op voorwaarde dat deze (ATEX-)producten vóór deze datum in de handel zijn gebracht. De overeenkomstig richtlijn 94/9/EG afgegeven certificaten zijn voor de toepassing van deze richtlijn geldig.

GOUDEN TIP!

In het kader van het aankoopbeleid van de drie groene lichten (in België) is het dus ten zeerste aan te raden om nu ook aan de fabrikant het certificaat van EU-typeonderzoek te vragen.

Wil u de richtlijn zelf nalezen? Hier kan u de integrale tekst downloaden.

Franky DE WITTE is ingenieur bouwkunde en heeft een licentie in veiligheidstechnieken niveau I. Franky is tevens milieucoŲrdinator niveau B en Quality Systems Manager. Hij heeft een ruime ervaring als trainer in diverse sectoren (bouw, hout, nutsbedrijven, openbare instellingen, papierindustrie,...) en ook als†consultant inzake veiligheid kan†hij bogen op een brede ervaring†in de praktijk.


Lees hier andere blogberichten van deze auteur...

Contacteer de auteur...