Nieuwe ISO 14001 en ISO 14004 op komst

november 2003

De nieuwe ISO 14000-normen zitten in de consultatiefase. Gezien de milieuconsultants van Amelior daarbij betrokken zijn, kunnen we u nu al vertellen welke richting de nieuwe norm uitgaat.

De Internationale Organisatie voor Standaardisatie (ISO) heeft zich voorgenomen om elke 5 jaar de uitgebrachte standaarden te evalueren en desgevallend te bevestigen, te herzien of te schrappen. Dit geldt ook voor de normen ISO 14001, die de eisen voor een milieuzorgsysteem bevat en certificeerbaar is, en ISO 14004, die bijkomende richtlijnen en technieken aanreikt voor het implementeren van een milieuzorgsysteem.

De eerste versies van ISO 14001 en 14004 werden gepubliceerd in 1996. Ze worden op dit ogenblik door ISO herzien binnen de technische commissie 207, verantwoordelijk voor de normen m.b.t. milieumanagement (de ISO 14000-reeks). De eigenlijke herziening is begonnen eind 1999 en heeft heel wat commissiewerk gevraagd. Nadat een ‘Comittee Draft' (CD) eerder dit jaar bekend gemaakt werd, is dit najaar de ‘Draft International Standard' (DIS) verschenen van zowel ISO 14001 als ISO 14004. Het consultatieproces hiervan, waaraan ook de milieuconsultants van Amelior deelnemen, is nu aan de gang. Na verwerking van de opmerkingen en commentaren van de verschillende belanghebbenden, zullen in principe in de loop van 2004 de finale versies gepubliceerd worden.

Waarom wijzigen ?

Eigen ervaring van Amelior, dat sinds de publicatie van de eerste versie van ISO 14001 in 1996 organisaties ondersteunt bij de invoering van milieuzorgsystemen, wijst uit dat gebruikers moeilijkheden ondervinden bij het interpreteren van de eisen van ISO 14001 (1996). De eisen van de norm waren dan ook vervat in slechts 2,25 blz en heel bondig geformuleerd. Ook binnen ISO is men tot deze vaststelling gekomen. Een eerste doelstelling van de herziening is dan ook het ontwikkelen van een tekst die duidelijker weergeeft welke de eisen zijn die gesteld worden aan een milieuzorgsysteem. De aangebrachte wijzigingen zijn voornamelijk bedoeld als hulp bij de interpretatie en implementatie van de huidige normvereisten, zonder meer of minder te willen eisen dan ISO 14001 (1996).

Een tweede doelstelling van ISO is een blijvende afstemming van de ISO 14001/4 met de ISO 9000-reeks. In 2000 is de ISO 9000-reeks immers fundamenteel gewijzigd, waardoor een aanpassing zich opdrong om de compatibiliteit te behouden. Om dit te bewerkstelligen heeft de technische commissie 207 zich gedurende het herzieningsproces laten bijstaan door de technische commissie 176 die verantwoordelijk is voor de recente wijzigingen in de ISO 9000-reeks voor kwaliteitsmanagement.

Als derde doelstelling wenste ISO de opgedane ervaring in de voorbije jaren te integreren in de nieuwe teksten en te verzekeren dat de teksten bruikbaar zijn voor organisaties van allerlei aard en grootte in de wereld.

ISO 14004 biedt toelichting bij ISO 14001 en wordt tegelijkertijd aan een herziening onderworpen, en wel om de volgende redenen :

  • om de coherentie met ISO 14001 te behouden;
  • om de huidige tekst waar nodig nog te verduidelijken;
  • om de ervaring van de voorbije jaren erin te verwerken;
  • om de inhoud nog meer af te stemmen op de noden van KMO's.

Wat wijzigt er?

Zonder volledig te willen zijn, worden hieronder de wijzigingen weergegeven die volgens Amelior belangrijk zijn. Voor alle duidelijkheid dient vermeld te worden dat het gaat over de verschillen tussen de DIS-versie en ISO 14001 (1996).

  • in de algemene eisen (§ 4.1) wordt nu expliciet vermeld dat het toepassingsgebied dient gedefinieerd te worden;
  • het milieubeleid (§ 4.2) dient nu niet alleen bekend gemaakt te worden aan de medewerkers, maar aan eenieder die werkt voor of in naam van de organisatie;
  • in de paragraaf ‘wettelijke en andere eisen' (§ 4.3.2) wordt nu expliciet vermeld dat de organisatie rekening moet houden met wettelijke en andere eisen bij het implementeren van een milieuzorgsysteem, naar analogie met de significante milieuaspecten;
  • de paragrafen ‘§ 4.3.3 Milieudoel- en taakstellingen' en ‘§ 4.3.4 Milieuzorgprogramma's' uit ISO 14001 (1996) zijn nu samengenomen in één paragraaf (§ 4.3.3) om ze begrijpelijker te maken;
  • de eisen m.b.t. opleiding, bewustzijn en vakbekwaamheid (§ 4.4.2) zijn nu niet enkel meer van toepassing op eigen personeel, maar op eenieder die werkt voor of in naam van de organisatie;
  • indien een organisatie beslist om extern over zijn milieuaspecten te communiceren, vraagt de DIS-versie één of meerdere methodes hiervoor vast te leggen (§ 4.4.3);
  • wie met de nieuwe versie duidelijkheid verwacht omtrent wat wel en wat niet moet gedocumenteerd en geregistreerd worden, komt in deze DIS-versie wel wat bedrogen uit. In § 4.4.4 m.b.t. de documentatie van het milieuzorgsysteem staat vermeld dat de documentatie o.m. volgende zaken zal bevatten:
    • documenten en registraties vereist door de norm
    • documenten en registraties die nodig geacht worden door de organisatie zelf

In de nieuwe versie van de norm staan als enige expliciet vermelde gedocumenteerde procedures deze voor de beheersing van de werkzaamheden ‘voor die situaties waarin het ontbreken van deze procedures tot afwijken van het milieubeleid en de doel- en taakstellingen kunnen leiden' (§ 4.4.6). Voor de andere procedures wordt niet duidelijk aangegeven of ze al dan niet moeten gedocumenteerd worden. Hier zal dus nog heel wat interpretatie nodig zijn. Met de nodige misverstanden … Ook wat betreft de vereiste registraties (§ 4.5.4) wordt er in de nieuwe versie minder duiding gegeven en dus nog meer dan in de vorige versie wordt dit overgelaten aan de eigen inschatting en die van de externe auditor. Naar onze mening is dit een gemiste kans om meer duidelijkheid te scheppen, wat nochtans één van de doelstellingen was van de herziening;

  • de eis om periodiek de naleving van de wetgeving in de organisatie te controleren, wordt uit de paragraaf ‘Monitoring en metingen' gehaald en in een nieuwe eigen paragraaf gestopt (§ 4.5.2), om ervoor te zorgen dat hieraan de nodige aandacht besteed wordt;
  • bijlage A van ISO 14001 is louter informatief, maar geeft interessante informatie om verkeerde interpretatie van de normvereisten te voorkomen. Een positieve vaststelling is dat de inhoud van de toelichting gevoelig uitgebreid is. Elke paragraaf van ISO 14001 krijgt nu in bijlage A bijkomende toelichting.

De verschillen die hierboven worden aangegeven, zijn echter niet van fundamentele aard. Belangrijk is te vermelden dat de aanpak waarvoor geopteerd werd in de versie van 1996 – nl. de PDCA-aanpak – eveneens behouden blijft. Het ziet er dus naar uit dat de wijzigingen geen wereldschokkende gevolgen zullen hebben voor milieuzorgsystemen die nu reeds voldoen aan de ISO 14001 (1996).

Voor de volledige duidelijkheid over de wijzigingen moet echter gewacht worden op de finale versie. Het is onwaarschijnlijk dat deze nog grote wijzigingen met zich meebrengt, maar volledige zekerheid hierover krijgen we hoogstwaarschijnlijk in de loop van 2004.

 

Referenties: Dodds, O.A. (2003). La révision d'ISO 14001 et d'ISO 14004. ISO Management Systems, mei-juni 2003, p. 9-11. Draft International Standards ISO/DIS 14001 (2003). Environmental management systems – requirements with guidance for use. Draft International Standards ISO/DIS 14004 (2003). Environmental management systems – general guidelines on principles, systems and supporting techniques.

Dit artikel werd geschreven in opdracht van Amelior.


Lees hier andere artikels van deze auteur...

Contacteer de auteur...