Gezonde medewerkers, gezonde organisatie

januari 2014

Integraal GezondheidsManagement (IGM) vormt een strategisch belangrijk onderdeel van het welzijnsbeleid van een organisatie. De doelstelling is uiteraard de integrale gezondheid van de medewerkers. En die gezondheid werkt ook kostenbesparend voor de organisatie.

Gezondheid is een vitale menselijke waarde, die tegelijk voor economische waarde zorgt:

  • Voor individuen is gezondheid een voorwaarde om te kunnen voorzien in een zelfstandig inkomen.
  • Voor bedrijven zijn gezonde medewerkers van belang voor de algemene werking van de organisatie en voor de productiviteit.
  • Voor de maatschappij is de volksgezondheid van belang om voldoende mensen aan het werk te houden en de stijging van de kosten van de gezondheidszorg te beperken.

IGM staat voor een integratie van gezondheid en inzetbaarheid (employability) van de medewerkers. Men concentreert zich hierbij op de totale mens: fysiek, mentaal, sociaal, emotioneel en zelfs spiritueel. Zo kan men op een proactieve en preventieve manier het welzijn van de medewerkers te bevorderen.

Toename absenteïsme

De nood aan een integrale aanpak van gezondheid en welzijn op het werk wordt vaak gemeten aan de hand van het absenteïsmecijfer en het ziekteverzuim binnen een organisatie. Daar waar het gemiddelde enkele jaren geleden nog lag op ongeveer 4%, merken we in een studie van Securex uit 2012 dat het gemiddelde percentage van absenteïsme voor voltijdse medewerkers uitkomt op 5,5% en dat van deeltijds werkende medewerkers op iets meer dan 7%. Wat een behoorlijke toename betekent.

Absenteïsmepercentage volgens werkregime - Bron: White Paper – Absenteïsme in 2012 door Securex

Uit diezelfde steekproef blijkt voor 2012 een daling van het aantal ziektemeldingen en een stijging van het aantal afwezigen. Er werd vooral een toename van het langdurig absenteïsme vastgesteld.

Aandacht voor de ‘ totaliteit' van de mens

De vraag naar een totaalaanpak dringt zich op. Om het integrale karakter tot zijn recht te laten komen, is het belangrijk te begrijpen dat de mens meer is dan de fysieke component, de lijfelijke aanwezigheid op de werkvloer. De uitspraak “een gezonde geest in een gezond lichaam” is hier zeker van toepassing. Als men wil werken aan het welzijn van de medewerker, dan moet men oog hebben voor zijn totaliteit. Dit betekent: hoe functioneert hij fysiek, mentaal, emotioneel, sociaal en misschien zelfs spiritueel? Hoewel dit laatste zich meestal beperkt tot de privésfeer van het individu.

Maar hoe kunnen we als organisatie op een praktische manier inspelen op deze integrale doelstelling?

Praktische tips

FYSIEK

De fysieke component omhelst in se de lichamelijke gezondheid van de medewerker. Uiteraard is het veiligheidsbeleid van een organisatie de eerste pijler om de fysieke integriteit van de medewerkers te vrijwaren en ervoor te zorgen dat zij dagelijks op een veilige en gezonde manier de organisatie terug verlaten door bestaande risico's te beheersen. Verder betekent de fysieke component dat men kan stilstaan bij vijf verschillende gezondheidspijlers: houding, beweging, voeding, verzorging en ontspanning (lichamelijk). Men kan bijvoorbeeld aanmoedigen om op het werk meer de trap te nemen. Of een bedrijfsboodschap of een veiligheidsboodschap bijvoorbeeld in de traphal ophangen. Men kan ook een aantal tips & tricks aanreiken op het vlak van ergonomie. En waarom niet een fruitschaal ter beschikking stellen, als aanvulling op de koekjes bij de koffie? (Let wel, ik zeg expliciet niet ‘ter vervanging van').

MENTAAL

De mentale gezondheid hangt sterk samen met de beleving van stress in een organisatie. Men spreekt over ‘stress' veelal vanuit een negatieve emotionele toestand. Stress wordt negatief geïnterpreteerd en men denkt hierbij meteen aan minder leuke situaties zoals werkdruk, deadlines, moeite om alles gedaan te krijgen, lopen vooraleer men kan stappen, enz. Toch is stress niet noodzakelijk een negatieve ervaring. Het is een alledaags verschijnsel en bovendien niet te vermijden. Elke situatie die een verandering en dus ook een aanpassing vraagt, lokt stress uit. Stress blijkt dus een zinvolle uiting van ons lichaam om aan bepaalde situaties het hoofd te bieden en maakt het mogelijk dat mensen presteren en functioneren. Het in balans houden of krijgen van het eigen stressniveau op een gezond niveau is vaak de uitdaging. Als men spreekt over het integrale plaatje van IGM op mentaal vlak, dan gaat het om stressbeheersing, maar tevens om time management, om motivatie en betrokkenheid, om ‘bevlogenheid'.

EMOTIONEEL

Hier gaat erom hoe men zich erkend en gewaardeerd weet, zowel vanuit de intrinsieke (zichzelf) als vanuit de extrinsieke (collega, leidinggevende, …) component. Hier is het belangrijk aandacht te hebben voor de leidinggevende vaardigheden van het management en de impact van sfeer en cultuur zeker niet te onderschatten.

SOCIAAL

Het was Karasek, vanuit de inzichten rond stressmanagement, die naast werkdruk en regelmogelijkheden de aanpak van stress relateerde met een sociale factor. Een klankbord hebben op momenten dat het nodig is en wanneer het relativeringsvermogen ver weg is, vormt een sterke factor in de ontwikkeling van veerkracht om weerstand te kunnen bieden aan druk. Een collega die even de tijd neemt om te luisteren, de leidinggevende die mee aan tafel schuift op de middag en zo ‘aanwezig' is op informele momenten zijn concrete voorbeelden. Bovendien spelen communicatie en informatie hierin een belangrijke rol. En, last but not least, ook het gezin en de vriendenkring hebben hierin een aanzienlijk aandeel.

SPIRITUEEL

Dit reikt verder dan de werkvloer. Vele programma's bieden in dit kader oplossingen onder de vorm van coaching, begeleiding en zelfs opleiding. Denk maar aan mindfulness en self coaching.

Tijdens en na de uren…

Het integrale karakter van de aanpak van gezondheid impliceert dat dit niet enkel de verantwoordelijkheid is van de werkgever. Gezond zijn eindigt niet na de werkuren. De lijn kan en moet met andere woorden doorgetrokken worden naar de persoonlijke omgeving van de medewerker. Toch is het niet overbodig even de rol van de werkgever en het HRM te belichten. Het zou mooi zijn mocht men ernaar streven om:

  • de medewerker maximaal inzetbaar te krijgen en te houden
  • aandacht te hebben voor de stressbeleving en proactief hiermee om te gaan teneinde burn-out te voorkomen
  • op een realistische wijze absenteïsme en uitstroom terug te dringen (‘verzuimbeleid wordt gezondheidsbeleid')
  • motivatie en werkplezier te verhogen

Een integraal gezondheidsbeleid voeren, loont. En dit enkel indien men op de verschillende pijlers tezelfdertijd inspeelt. Het gaat immers om verandering, een mentaliteitswijziging in beleidsvoering, een gedragsverandering op menselijk vlak.

Kathleen DE RYCKE was voorheen wetenschappelijk medewerker aan de Universiteit Gent en zelfstandig consultant HRM & coach van individuen en teams. Sedert 2010 is zij werkzaam als Senior Consultant ‘People Management’ bij Amelior. Zij bouwde op vlak van ‘HRM’ en ‘Psycho-sociaal welzijn' tijdens haar voorbije werkervaringen een ruime expertise op. Gezondheidszorg, universitaire en algemene ziekenhuizen, openbare besturen, pharmaceutische industrie,... zijn sectoren waar Kathleen heel wat ervaring opdeed inzake HRM, stressmanagement, teamontwikkeling, communicatie, motivatie, leiding geven, change management,…



Lees hier andere artikels van deze auteur...

Contacteer de auteur...