NMBS : Gestructureerde veiligheidsaanpak met OHSAS

augustus 2009

Alle tractiewerkplaatsen (TW's) van de NMBS implementeren op eigen tempo het veiligheidsmanagementsysteem OHSAS 18001. TW Merelbeke heeft de certificatieaudit al met succes doorstaan, wat lang niet wil zeggen dat het eindpunt bereikt is. Het verder sleutelen aan het veiligheidsbewustzijn zal nog jaren vergen. Gras groeit immers niet door eraan te trekken.

“De leiding van de NMBS heeft de wens uitgesproken dat alle tractiewerkplaatsen tegen eind 2009 over een OHSAS 18001 zouden beschikken. Nu, de welzijnswet stelt toch dat de werkgever over een dynamisch risicobeheersingssysteem moet beschikken en dan vormt OHSAS een goede leidraad om structuur aan te brengen bij het concreet invullen van de wettelijke eisen,” aldus Dino Steyaert, chef van de TW Merelbeke. “Voor OHSAS moet je kunnen aantonen dat elke werknemer op de hoogte is van zijn rol in het veiligheidsgebeuren, dat hij bewust is van de gevolgen van het niet-naleven van veiligheidsinstructies, dat elke werknemer participeert in het veiligheidsgebeuren, dat de communicatie doeltreffend verloopt, enz. De welzijnswet daarentegen is zo expliciet niet.
OHSAS helpt je om aan alle facetten die bij het opzetten van een zorgsysteem om de hoek komen kijken te denken.” OHSAS brengt wel meer administratie met zich mee dan de wetgever vereist, omdat het van heel wat aspecten vraagt dat ze aantoonbaar zijn. En daarvoor zijn registraties vereist. “Maar als je tegenover een inspecteur van de FOD WASO (Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg) bewijzen moet aanvoeren, dan komt je OHSAS-administratie goed van pas.”

Betere borging

Voor de start van het OHSAS-traject waren in de TW Merelbeke natuurlijk al inspanningen op het vlak van veiligheid geleverd. “Maar dat waren losse flodders, de structuur om al die zaken met elkaar te verbinden, ontbrak. Pas met OHSAS is er een methodiek gekomen die ervoor zorgt dat de zaken die geïmplementeerd worden daadwerkelijk geborgd zijn.” Bij Amelior volgde Dino Steyaert de opleiding Preventieadviseur niveau I, terwijl de implementatie van het veiligheidsmanagementsysteem al gestart was. “Ik had wel beter eerst de opleiding gevolgd. Kennis moet voor de actie komen. Ik heb me bijvoorbeeld vaak geërgerd aan het feit dat mensen zich niet storen aan het feit dat pictogrammen ontbreken of dat ze niet wakker liggen van het feit dat de nodige documenten bij de aankoop van arbeidsmiddelen of gevaarlijke producten ontbreken. Maar dat ligt vaak aan het ontbreken van kennis daarover. Dus heb ik de hiërarchische lijn onder meer bij Amelior de opleiding Preventieadviseur niveau III laten volgen. Pas als ze de nodige kennis verworven hadden, kon ik hen daarop aanspreken.”
Dino Steyaert is zelf de trekker geweest van het OHSAS-gebeuren. “Ik heb als het ware mijn bed gemaakt bij alle initiatieven die werden genomen. Als er een actieplan werd opgemaakt, controleerde ik niet aflatend of de afspraken werden nagekomen. Als ik een verbetermogelijkheid zag, stak ik die onmiddellijk in gang. Op die manier hebben we snel vooruitgang kunnen boeken. Ik wilde de zaak overigens voor het zomerverlof rond hebben, omdat veel medewerkers in het najaar SAP-opleidingen moeten volgen.”

Attitude

TW Merelbeke heeft het certificaat nu wel op zak, maar dat betekent geenszins dat het werk af is. Dino Steyaert: “Er is bijvoorbeeld de attitude op het vlak van veiligheid, het veiligheidsbewustzijn. Dat is niet iets wat je kunt afdwingen met regeltjes en instructies, dat moet als het ware in de genen zitten. Daar is dus nog jaren werk aan. We moeten er blijven op hameren dat de elektriciteit moet worden afgezet vooraleer een lamp te vervangen, hoe belachelijk dat in de ogen van sommigen ook is. Met de hiërarchische lijn (meestergasten) is dan ook afgesproken dat we nooit gemakshalve de andere kant zullen opkijken als we inbreuken tegen de veiligheid vaststellen. In dat kader krijgen meestergasten en ploegleiders trouwens binnenkort een opleiding communicatie, zodat ze die ‘vervelende boodschappen' optimaal kunnen overbrengen. Een nieuwe medewerker die in een veiligheidsbewuste omgeving terechtkomt, maakt veel kans het gedrag van zijn collega's over te nemen, waardoor de inspanningen van het bedrijf, het zorgsysteem pas echt vruchten beginnen af te werpen. Maar het zal nog ettelijke jaren duren voor we op dat vlak staan waar we willen.”


Toch is er al een kentering. Er is bereidheid om mee naar oplossingen te zoeken en er komen nu verbetervoorstellen van op de werkvloer. Die worden geregistreerd en opgelijst De vragen en suggesties komen onder meer naar voor tijdens de veiligheidsconferenties die minstens drie keer per jaar worden gehouden. “En in de toekomst zullen ook de ploegbazen na het volgen van de opleiding communicatie een rol spelen bij het signaleren van wat er onder de mensen leeft.”
Vooraleer het OHSAS-traject aan te vatten voerde Amelior een nul-audit uit. “We hebben enkele keren hun hulp nodig gehad bij het halen van ISO 9001. Ik wou hen er van bij het begin bij betrekken zodat ze ons zouden kunnen helpen indien we klem kwamen te zitten met OHSAS. Maar onze ervaring met ISO 9001, met name op het vlak van documentbeheer en registraties, heeft ons geholpen om vlotter het OHSAS-parcours te doorlopen. We moesten ons bijvoorbeeld niet meer afvragen hoe we het best een instructie konden verspreiden en beheren.”

Verbeteringen

Een voorbeeld van een verbetering in het kader van OHSAS is het werken met derden. Er wordt vooraf grondig nagedacht over de risico's en de preventieve maatregelen, een systeem met werkvergunningen is opgezet en de naleving van de afspraken wordt op het terrein gecontroleerd. En na afloop van werken met derden volgt intern een evaluatie om te kijken of er nog iets verbeterd kan worden. “Ook het onderzoek van de ongevallen is veranderd. Bij het minste ongevalletje, zelfs bij een bijna-ongeval staan we stil om te kijken wat er is gebeurd en welke maatregelen we kunnen nemen om dat te voorkomen. Het aantal meldingen van bijna-ongevallen is vele malen groter dan het aantal ongevallen dat we bij de verzekering moeten aangeven. Het gedeelte van de ijsberg dat onder water ligt, begint dus zichtbaar te worden en er kan aan gewerkt worden. Verder is de communicatie rond veiligheid veel verbeterd. Op de maandelijkse overlegvergadering is het altijd een agendapunt. En ook de rondgangen voor orde en netheid zijn sterk verbeterd door de mensen op de vloer erbij te betrekken. We doen nu ook aan preventie bij de aankoop van arbeidsmiddelen. Als het gebruik daarvan een risico inhoudt, proberen we een alternatief te vinden. We besteden ook meer aandacht aan opleiding. Iedereen die met mobiele arbeidsmiddelen als rolbruggen en vorkheftrucks werkt, wordt extern opgeleid. Verder voeren we regelmatig observatierondgangen uit om onveilige situaties op te sporen. Daar worden foto's van gemaakt en we koppelen onze bevindingen terug naar de medewerkers.”

Slank systeem

Elk managementsysteem vergt het opstellen van procedures. “In het verleden heb ikzelf de meeste geïnitieerd. Nu zijn daar ook document- en proceseigenaars bij betrokken, zodat niet alles van één persoon moet komen. Dat loopt prima, je kunt zelfs niet zien van wie een instructie afkomstig is.”
Overigens werd het papierwerk zoveel mogelijk beperkt, in ieder geval wordt vermeden dat uitvoerders nodeloos geconfronteerd worden met papieren procedures. “Een nieuwkomer die eerst duizend bladzijden instructies moet doornemen, dat kan niet. Vandaar dat, net als voor kwaliteit, elke nieuwe medewerker een peter toegewezen krijgt. Als die zijn bezieling kan overdragen ben je al een heel stuk op weg. Het is trouwens belangrijker dat een medewerker volgens de nodige procedures handelt dan dat hij de betreffende flowchart vanbuiten kent.

Negen TW's

Over het hele land staan negen tractiewerkplaatsen in voor onderhoud en schoonmaak van het rollend materieel. Onder de ‘tractiewerkplaats Merelbeke' ressorteren naast de werkplaats in Gentbrugge (220 medewerkers) ook onderhoudsposten in Gent, Aalst en Kortrijk. In totaal telt de TW Merelbeke 450 medewerkers. Voor revisies - bijvoorbeeld op halve levensduur - en modernisering beschikt de NMBS over centrale werkplaatsen.