DHL maakt van de nood een deugd

februari 2002

Sedert 1998 legt de Codex over het welzijn op het werk een op procedures gebaseerd Intern Noodplan op. En ISO 14001 legt een noodplan op voor milieu. Het antwoord van DHL is een geïntegreerd noodplan.

Binnen de wereld van de veiligheid is het aspect Intern Noodplan genoegzaam bekend. Meestal is het een uitbreiding van wat in aanzet de beheersing van de brandveiligheid was. Uit deze aanpak, gesteund door wat in het ARAB onder art. 52 geschreven staat, is dan het hoofdstuk Noodplanning gegroeid.

Maar een Intern Noodplan is veel ruimer dan brandbestrijding.

Laten we gemakkelijkheidshalve even blijven binnen het kader van de Veiligheid. Vanuit de wettelijke verplichtingen is er sedert 1998 een stukje samengevat in de artikels van het KB Welzijnsbeleid rond het beschikken over een intern noodplan dat gesteund is op procedures. Deze procedures moeten voorzien in zaken zoals:

1° de informatie en de instructies betreffende de maatregelen in geval van nood;
2° het alarm- en communicatiesysteem;
3° de veiligheidsoefeningen;
4° de handelingen te stellen bij evacuatie en eerste hulp;
5° de middelen voor de eerste verzorging.

Het aspect brandveiligheid wordt met naam niet vermeld, maar is één van de aspecten naast alle andere relevante aspecten die blijken uit de uitgevoerde risico-analyses.

Iets ruimer dan veiligheid alleen bestaat er zoiets als Seveso-plichtigheid. Indien een bedrijf valt onder de voorwaarden gesteld in de Seveso-wetgeving (een Seveso-bedrijf is een hoog-risico bedrijf), dan zijn er specifieke verplichtingen tot het opstellen van een intern en eventueel extern noodplan. Hier merken we een duidelijk verschil in de doelstellingen van de noodplan(nen) :

  • men moet incidenten bedwingen en beheersen om de gevolgen en de schade te beperken;
  • maatregelen ontwikkelen om mens en milieu te beschermen;
  • relevante informatie verstrekken aan de bevolking en de autoriteiten;
  • het herstel verzekeren van het milieu na een zwaar ongeval.

We stellen een dualistisch werkveld vast in de zin van zowel een bescherming van personen als van het milieu. In deze bedrijven kan het dus niet enkel meer een bekommernis zijn van de preventiedienst om het noodplan te ontwikkelen en te borgen, maar is evenzeer de input vereist van de milieudienst. En dan vergeten we zeker niet de noodzaak om al de gevraagde competenties te verzekeren via een doeltreffend opleidingsprogramma, wat maakt dat hier het trainingsdepartement een specifieke opdracht heeft. Verder is een efficiënt communicatiebeleid nodig in het geval van contact met externe instanties en in deze is ook de HRM-afdeling betrokken partij.

Intern noodplan doet samenwerken

De noodzaak van het ontwikkelen van een intern noodplan is verder zeker bekend voor die bedrijven die via een erkende norm aan veiligheids- en/of milieubeheersing willen doen. Op dit gebied sluiten de ISO 14001 en de OHSAS 18001 goed bij elkaar aan in die zin dat ze beide, en in haast dezelfde bewoordingen, de noodzaak voorzien voor de identificatie van mogelijk onheil en de maatregelen daartegen in geval de noodsituatie(s) zich voordoen.

Een integratie van beide domeinen dringt zich dus op voor het uitwerken van de basisprocedure(s).

En het is niet enkel veiligheids- of milieuzorg die aandacht voor noodsituaties moet hebben. Ook vanuit kwaliteitsborging heeft men de noodzaak gezien van 'emergency contingency planning'. Het is wel nog geen algemeen erfgoed voor alle bedrijven, maar zij die te maken hebben met de automobielsector en dus onderworpen zijn aan QS of ISO-TS weten dat hun productie, in functie van de afspraken naar de klant toe, een borging moet hebben voor noodsituaties.

Het noodplan van DHL

De 'Brussels Hub' van DHL Aviation is met een 2.000 medewerkers de grootste hub in het DHL Aviation netwerk, onderdeel van de express koerierdienst DHL Worldwide Express. Hub betekent letterlijk 'naaf', het middenstuk van een wiel waardoor de as gaat. De vestiging in Zaventem is dan ook een draaischijf waar zendingen toekomen, gesorteerd worden en via vliegtuig of vrachtwagen verder worden verstuurd. DHL werkt volgens het overnight delivery system, dit om aan de bestemmeling de morgen na de afgifte zijn pakje te kunnen afgeven. Per nacht behandelt de Brussels hub gemiddeld zo'n 150.000 pakjes en verwerkt 70.000 documenten.

ISO 9002 kan men er al voorleggen sedert 1994. Met een ISO 14001 project is gestart begin 1999 en het certificaat werd gehaald in oktober 2000. Zowel omwille van de toch niet geringe milieu-impact van de activiteiten als omwille van het feit dat grote klanten van hun leveranciers naast een kwaliteits- ook een milieucertificaat eisen. Een afzonderlijke hub is echter een puur operationele eenheid en kan dus geen eigen milieubeleid voeren. Daarom werd gekozen voor een regionale en uniforme netwerkaanpak, waarbij alle hubs van de regio Europa-Afrika sequentieel werden of zullen worden gecertificeerd.

Ir. Luc Tordeurs, safety & environment manager van de Zaventemse vestiging: "Op regionaal niveau wordt immers beslist over het netwerk, worden vluchtschema's en routings bepaald. Daar kunnen dus maatregelen worden genomen met milieu-impact."

Binnen ISO 14001 is een (milieu)noodplan een verplichting. Dus heeft men er van geprofiteerd om het plan uit te breiden met specifieke veiligheidssituaties. Luc Tordeurs: "Zware arbeidsongevallen hebben in se niets met milieu te maken, maar het zou onzinnig zijn daarvoor een apart noodplan op te maken."

ISO inspiratiebron van CODEX

Voor de opmaak van het noodplan is men bij DHL begonnen met de inventarisatie van noodsituaties met een milieu-impact via een analyse van de significante aspecten door de ISO 14001 werkgroep. Luc Tordeurs: "Daar heb ik dan op een identieke manier via risico-analyse als het ware een kolom voor de specifieke veiligheidsrisico's aan toegevoegd, zoals arbeidsongevallen of dringende medische hulpverlening. Als we het KB van '98 bekijken zien we trouwens dat de wetgever zich heeft laten inspireren door de ISO-methodiek."

De volgende stap was het bepalen van de aanpak van de noodsituaties. Een gedeelte van dat werk was al gedaan. Of omdat er al denkwerk was verricht, of omdat een aantal situaties zich al hadden voorgedaan. Via stroomdiagrammen werden de bestaande voorschriften waar nodig verder verfijnd en beter gestructureerd. Wat niet aanwezig was werd met de betrokkenen verder uitgewerkt. Zo waren er wel al procedures uitgewerkt voor brand binnen de gebouwen, maar niet voor brand buiten op de tarmac. Ook een evacuatieplan werd opgesteld."

Training

Het opmaken van een noodplan is één zaak, maar tweeduizend mensen diets maken wat zij in welke

situatie moeten doen is nog iets anders. Voor die taak is DHL dan bij Amelior gaan aankloppen. Meer bepaald bij de cel veiligheid, die ook de opdracht kreeg de evacuatie-instructies verder uit te werken en van het noodplan een sluitend en geborgd systeem te maken.

Luc Tordeurs: "Uiteraard moet niet iedereen alles van het hele noodplan kennen. Voor een deel van onze medewerkers zou dat trouwens te hoog gegrepen zijn. Alleen management, hoofdverantwoordelijken en de bewakingsploeg, dus mensen die in noodsituaties dirigerend moeten optreden, hebben we het hele plan aangeleerd via een in-depth training. De overigen hebben we op deelaspecten getraind, zodat ze bijvoorbeeld weten wie ze moeten volgen en waarheen, hoe ze moeten melden. Om die awareness-training te verzorgen werden in elk departement een of meer personen aangewezen. En die werden dan eerst door Amelior getraind."

De laatste fase, waarbij de Amelior-consultant ook is betrokken, is het uitwerken, analyseren en opvolgen van oefeningen. Alle situaties zijn reeds geoefend, behalve de evacuatie-problematiek. Aan de voorbereiding van die oefening wordt gewerkt, maar een bedrijf stilleggen van 2.000 man dat 24u op 24u en 7 dagen op 7 moet draaien, is geen evidentie. Luc Tordeurs: "We zullen waarschijnlijk een proef doen op beperkte schaal, dit om de gevolgen voor onze operaties beter te kunnen inschatten."

 

VEREISTEN VAN HET INTERN NOODPLAN

  • verwittiging van het personeel (zowel fysisch met signalen als organisatorisch met afspraken);

  • opsporen van vermisten of detecteren van afwezigen;

  • trainen van interventieploeg(en);

  • algemene opleiding van personeel;

  • verzorgen en opvang van gekwetsten;

  • samenwerken met interventiediensten;

  • beschermen van de productie, de installaties, het milieu en de omgeving;

  • informatie en communicatie naar : overheid, familie, media;

  • bepalen van de middelen: crisismiddelen, crisiscentrum (?) …;

  • de post-ongevalssituatie beheren (zowel procesmatig als naar het personeel toe);

  • hoe keert men terug naar de normale toestand;

  • hoe gebeurt het incidentonderzoek en de daaruit volgende acties;

  • oefening en analyse van het plan.

Vooral dit laatste durft nogal eens aanslepen en is geregeld een opmerking van auditoren in functie van de beoordeelde norm. Waarschijnlijk speelt hier een economische factor zeker mee; namelijk het uitvallen van productie gedurende de tijd van oefening.