Twee belangrijke wijzigingen in nieuwe VCA versie 2008/05

januari 2009

De nieuwe versie van de VCA (Veiligheid, gezondheid en milieu Checklist Aannemers), inmiddels reeds de vijfde versie, kwam tot stand na intens overleg tussen opdrachtgevers, aannemers, certificatie-instellingen en diverse federaties.

De eerste belangrijke wijziging in de versie 2008/05 is het feit dat er drie niveaus worden onderscheiden: VCA Petrochemie, VCA** en VCA*.
De tweede wijziging ligt op het inhoudelijke vlak. Een belangrijk winstpunt is dat er meer aandacht komt voor het veiligheidsgedrag op de werkvloer. Veiligheid wordt immers in hoge mate bepaald door het gedrag van mensen.

Drie certificatieniveaus

Het principe van VCA bestaat erin dat de certificatieauditor aan de hand van een checklist met strikt vastgelegde auditcriteria het bedrijf gaat evalueren. Naast de vroegere opdeling tussen VCA* en VCA** bestaat nu een derde certificatieniveau, met name VCA Petrochemie.
Het VCA* niveau richt zich op de directe beheersing van VGM tijdens de uitvoering van de werken. Hierbij schakelt de aannemer geen onderaannemers in. Een VCA* wordt bevraagd aan de hand van 24 mustvragen waaraan moet voldaan zijn. VCA**niveau voegt hieraan specifieke organisatie-eisen toe (PDCA). De criteria zijn enerzijds de 24 mustvragen van VCA* + bijkomend 9 VCA** mustvragen en 14 aanvullende vragen. Op de helft van de aanvullende vragen dient positief te worden geantwoord.
VCA Petrochemie is uiteraard bedoeld voor bedrijven of organisatorische onderdelen daarvan die werkzaamheden verrichten aan (petro)chemische installaties. Het is absoluut niet zo dat elke hoofdaannemer werkzaam in de (petro)chemie het certificaat VCA Petrochemie moet hebben. Het gaat om die bedrijven die én met onderaanneming werken én grotere complexe projecten uitvoeren aan de (petro)chemische installaties.
Criteria van de VCA Petrochemie zijn: VCA**, met de bemerking dat tien van de aanvullende puntenvragen mustvragen zijn. Daarenboven zijn er nog 4 aanvullende vragen.
VCA Petrochemie is een nieuwe variant en wordt gekenmerkt door:

  • Het formuleren en opvolgen van VGM-doelstellingen is een must:
    • Rapporteerbare ongevallen, milieuincidenten;
    • Andere zoals meldingen van onveilige situaties / handelingen; VGM-inspecties; VGM-observaties; voor VCA** is dit slechts een zgn. aanvullende vraag.
  • Ketenaanpak, d.w.z. dat dezelfde VCA-eisen gelden voor aannemers en onderaannemers (ook zelfstandigen) met specifieke aandacht voor het borgen van de VCA-eisen op de werkvloer;
  • Het structureel beoordelen en selecteren van regelmatig ingeschakelde onderaannemers op basis van VGM-prestaties. Hierbij dient een lijst bijgehouden van goedgekeurde regelmatig ingeschakelde onderaannemers;
  • Uitsluitend gebruik maken van VCU-gecertificeerde uitzendbureaus;
  • Een VGM gedragsobservatieprogramma met feedback naar betrokkenen.

Toepassingsgebieden

VCA was en is bedoeld voor aannemingsbedrijven die werkzaamheden met verhoogd risico uitvoeren. Een aantal voorbeelden zijn: werktuigbouwkundige activiteiten, elektrotechniek en procesbesturing, civiele techniek en bouwkunde, sloopwerkzaamheden, algemeen technische diensten zoals steigerbouw, isolatie, industrieel reinigen, stralen, conserveren, schilderen, verticaal transport, enz. Wanneer welk VCA-certificaat van toepassing is in de petrochemie en overige sectoren wordt duidelijk gemaakt in onderstaand schema:

Werkzaamheden in de Petrochemie

Directe opdrachtnemer

Monodisciplinair Routinematig

Weinig complex

Beperkt van omvang

Multidisciplinair

Niet enkel routinematig

Redelijk complex

Omvang redelijk

Multidisciplinair

Niet routinematig

Complex

Omvang groot

Geen inschakeling onderaannemers

VCA*

VCA**

 

Met inschakeling onderaannemers

VCA**

VCA**

VCA Petrochemie

Hoofdcontractor

 

 

VCA Petrochemie

VCA Petrochemie

Werkzaamheden overige sectoren

Directe opdrachtnemer

Monodisciplinair

Weinig tot redelijk complex Beperkt tot redelijk van omvang

Multidisciplinair

Redelijk complex tot complex

Omvang redelijk tot groot

 

VCA*

VCA**

Inhoudelijke wijzigingen

Belangrijke elementen in de nieuwe versie zijn:

  • LMRA voor alle niveaus (VCA*/VCA**/Petrochemie) een must. Meest opvallende wijziging is dat op de werkvloer voorafgaand aan het werk een Laatste Minuut Risico Analyse (LMRA) of Start Werk Analyse uitgevoerd moet worden. De LMRA is een korte risicoanalyse, die zich tussen de oren afspeelt. D.m.v. een korte screening van alle veiligheidsaspecten op de werkplek kan een werknemer zelf bepalen of hij het werk veilig kan aanvangen en wordt het veiligheidsbewustzijn versterkt. Dus een ‘Think before you act'. Deze LMRA vereist geen papier. Er moet wel een procedure of instructie zijn, maar de LMRA dient niet geregistreerd te worden. Dit criterium wordt op de werkplek geauditeerd (interview).
  • De Incident Frequentie-eis (IF) is losgelaten. Er is wel een inspanningsverplichting zonder generieke eis, de rapportageverplichting blijft bestaan.
  • De driejaarlijkse herziening van de Inventarisatie en –Evaluatie van bedrijfsrisico's vervalt.
  • Voor VCA* bedrijven vervalt de verplichting van een beleidsverklaring en van het houden van VGM-overleg (toolboxmeetings). Ook de verplichtingen ten aanzien van noodplan en milieupreventie zijn verminderd.
  • De rapportage van de auditbevindingen is transparanter voor de aannemer. Naast de standaardgegevens wordt van de auditor gevraagd om van een aantal aangeduide minimumeisen en van de doelstellingen van de vragen een beoordeling en onderbouwing van de bevindingen te geven. De huidige onderbouwing van alle minimumeisen komt daarmee te vervallen.

VCA voor zelfstandige zonder personeel

De volgende uitgangspunten worden ten aanzien van de zelfstandige zonder personeel (zzp-er) gehanteerd:

  • Een zzp-er kan niet VCA gecertificeerd worden in verband met de mustvragen;
  • Een zzp-er heeft geen onderaannemers;
  • Een zzp-er voldoet aan dezelfde voorwaarden als waaraan ingehuurd personeel moet voldoen.
Inschakeling van zzp-ers kan dan onder de volgende voorwaarden:
  • De zzp-er beschikt over een eigen VGM Risico-Inventarisatie en –Evaluatie;
  • De zzp-er is voldoende gekwalificeerd, ook op VGM-gebied, en beschikt derhalve over het diploma Veiligheid voor Operationeel Leidinggvenden (VOL-VCA) en, indien nodig, over kwalificaties genoemd in de opleidingsgids;
  • Materieel en middelen van de zzp-er moeten gekeurd zijn conform de VCA eisen;
  • De zzp-er wordt aangestuurd door degene die hem/haar heeft ingeschakeld, alsof het ingehuurd personeel is van bijvoorbeeld een uitzendorganisatie. Hij/zij moet ook worden opgenomen in de ongevallenfrequentie-index (IF).

Inwerkingtreding en overgangsmaatregelen

De VCA 2008/05 is in Nederland , onder RvA-accreditatie (Raad voor Accreditatie NL), begin oktober 2008 verschenen. In België, onder Belac-accreditatie, zal de VCA2008/05 pas verschijnen en voor certificatie kunnen gebruikt worden na goedkeuring in het Uitvoerend Comité van Deskundigen VCA en na vertaling in het Frans. Verwachte timing:

December 2008: publicatie in België

met certificatie-instellingen (onder Belac)

Oktober 2008: publicatie in Nederland

met certificatie-instellingen (onder RvA)

Vanaf publicatie: certificatie volgens 2008/05

Vanaf 1 november 2008 nieuwe contracten voor certificatie volgens 2008/05

VCA certificatie die is gecontracteerd vóór 1 februari 2009 mag nog worden gebaseerd op de VCA 2004/04 (met dien verstande dat na 1 augustus '09  geen VCA-certificaten meer worden afgeleverd volgens 2004/04)

VCA certificatie die is gecontracteerd vóór 1 november 2008 mag nog worden gebaseerd op versie 2004/04, met dien verstande dat na 1 mei 2009 geen VCA-certificaten meer mogen worden afgeleverd volgens 2004/04

Vanaf 1 februari 2009 alle contracten voor certificatie volgens 2008/05

Vanaf 1 november 2008 alle contracten voor certificatie volgens 2008/05

Vanaf 1 augustus 2009: alle initiële en herhalingsaudits (hercertificatie) op basis van 2008/05

Vanaf 1 mei 2009: alle initiële en herhalingsaudits (hercertificatie) op basis van 2008/05

Alle tussentijdse audits gebeuren op basis van de VCA-versie waaronder de initiële of herhalingsaudit uitgevoerd werd

Alle tussentijdse audits gebeuren op basis van de VCA-versie waaronder de initiële of herhalingsaudit uitgevoerd werd

Uiterlijk vanaf 1 augustus 2012 moeten alle VCA-bedrijven worden geauditeerd op basis van 2008/05

Uiterlijk vanaf 1 mei 2012 moeten alle VCA-bedrijven worden geauditeerd op basis van 2008/05

In deze context herinneren we nog even aan een niet onbelangrijke wettelijke bepaling (welzijnswet van 1996, laatst gewijzigd voor wat betreft het zgn. “werken met derden”op 3 juni 2007). “Elke opdrachtgever is ertoe gehouden om elke aannemer te weren waarvan hij kan weten of vaststelt dat deze de verplichtingen opgelegd door de welzijnswet en haar uitvoeringsbesluiten met het oog op de bescherming van het welzijn van de werknemers niet naleeft” Dit kan gebeuren op basis van een bevraging van de aannemers, de vaststelling dat zij niet beantwoorden aan bepaalde eisen van het lastenboek of dat zij al dan niet over een kwaliteitslabel beschikken (VCA, BeSaCC, OHSAS 18001, enz.). Het kan evenzeer op basis van vaststellingen gedaan tijdens hun vorige aanwezigheden in de inrichting.

WAT KAN AMELIOR VOOR U DOEN?

Amelior begeleidt en ondersteunt organisaties bij de ontwikkeling van het welzijnsbeleid. De introductie van programma's, processen en projecten wordt afgestemd op de heersende cultuur. Een greep uit het aanbod:

  • Totaalaanpak Amelior
  • Totaal verbeterprojecten
  • Opzetten van een geïntegreerd OHS-zorgsysteem
  • Coaching/outsourcing preventieadviseur
  • Begeleiding integratie/ implementatie OHSAS 18001 managementsysteem
  • Begeleiding en opleiding VCA 2008/05
  • Projectbegeleiding machineveiligheid (screening en objectieve adviezen)
  • Begeleiding op maat bij Opzetten Behaviour Based Safety proces
  • Bedrijfsinterne Trainingen “Veiligheids Observatie en Feedback”
  • Uitvoeren van geïntegreerde audits
  • Trainingen: hoe verhogen we de betrokkenheid van al onze medewerkers in het welzijns- en milieubeleid (senior management, lijnorganisatie, operationele medewerkers)?

Meer info: tu@amelior.be