De nieuwe antimanipulatienorm ISO 14119

maart 2014

De internationale norm EN ISO 14119 heeft betrekking op de delen van afschermingen die blokkeerhulpmiddelen bedienen, maar levert daarom niet alle specifieke vereisten op voor sleutelblokkeersystemen. De nieuwe norm vervangt de EN 1088.

In deze nieuwe norm voor blokkeerinrichting gekoppeld aan afschermingen, gaat ontegensprekelijk veel aandacht uit naar het ‘overbruggen/manipuleren' van de beveiliging van de fysieke afscherming.
Een klein historisch overzichtje van de evolutie van de norm EN 1088 naar de ISO 14119 bewijst het. Het aantal malen dat het woord ‘manipulatie' in deze norm voorkomt is tussen 1995 en 2013 drastisch gestegen: van 16 keer tot 65 keer.

 

Creatieve operatoren

'Overbruggen' of ‘omzeilen' is volgens de EN ISO 14119 een handeling die een blokkeervoorziening manipuleert en buiten bedrijf stelt of zelfs volledig 'bypasst'. Hierdoor wordt een machine gebruikt op een gevaarlijke manier, die zeker niet door de machinefabrikant bedoeld was.
Het gaat hierbij om het bewust veranderen of uitschakelen van een functie die oorspronkelijk de operator moest behoeden voor letsel, ongeacht de tijdsduur of het motief.
Overbruggen van veiligheidsvoorzieningen is in bepaalde bedrijven een ‘nationale sport'. Of in preventieadviseur-jargon ‘een echte plaag'. Een medewerker van de afdeling onderhoud overbrugt een veiligheidsvoorziening en denkt 'ik ken de gevaren'. Hij voert zijn werkzaamheden uit, maar vergeet zijn reservesleutel (actuator) te verwijderen. Enkele dagen later komt een operator in de machine vast te zitten. Elke 'vergeten' overbrugging kan op de werkvloer ernstige gevaren en ongevallen opleveren.
Gedurende de ‘overbrugging' bestaat er immers een ander risico, meestal een veel hoger risico op letsel. En de statistieken bewijzen het. Hoe geroutineerder de medewerker, des te hoger de kans op letsel. Elke preventieadviseur komt soms 'een losse bedieningssleutel' tegen die een geopende veiligheidsschakelaar als gesloten doet detecteren. Met de komst van de eenrichtingsschroeven kon hierop een gepast antwoord gegeven worden. Maar de operatoren blijven creatief. De aan de afscherming vast gemonteerde bedieningssleutel kan dan misschien niet gedemonteerd worden, maar de operator weet ook dat er nog steeds een reservesleutel is in het magazijn. De gegevens van de fabrikanten van veiligheidscomponenten bewijzen het. Er worden vandaag de dag meer bedieningssleutels verkocht dan totale veiligheidsschakelaars.

Preventieve maatregelen

Elke machinefabrikant moet veilige machines ontwerpen op basis van de Europese Machinerichtlijn en de bijhorende geharmoniseerde normen. Bij het gebruik van beweegbare schermen moet men veiligheidsschakelaars met blokkering en/of vergrendeling voorzien in functie van de risicobeoordeling van de machine. Hierbij worden veiligheidsbesturingen en veiligheidsschakelaars gebruikt volgens onder meer de NBN EN 13849 (PL) en NBN EN IEC 62061 (SIL).
De EN ISO 14119 verplicht machinefabrikanten om preventieve maatregelen te nemen om overbrugging van industriële veiligheidsbesturingen en -systemen tegen te gaan.
De norm spreekt over drie actiegebieden:

  1. aanleiding tot overbrugging verminderen door ergonomisch ontwerp van de machines.
  2. de mogelijkheden tot overbrugging verminderen door moderne veiligheidstechnologie te gebruiken.
  3. de voordelen van overbrugging reduceren door geen beloning te laten ontstaan, bijvoorbeeld door een wachttijd te activeren.

In het kader van het eerste actiegebied is het de taak van een fabrikant om op een correcte manier een taakrisicoanalyse uit te voeren van de ontworpen machine en ook na te denken over de activiteiten die het normale gebruik overstijgen. Het gaat hierbij om onderhoud, inspectie, reinigen enz. Voor deze activiteiten moet men de machine vaak nog bewegingen laten uitvoeren, ondanks het feit dat de afschermingen open zijn. Als de fabrikant hiervoor niks voorzien heeft (zoals een hold-to-run knop gekoppeld aan een beweging met verminderde snelheid of energie), dan vallen de operatoren of de medewerkers van de afdeling onderhoud gemakkelijk terug op het gebruik van 'beschikbare hulpmiddelen' zoals schroeven, naalden en touw.
In het tweede en derde actiegebied moet de machinefabrikant de mogelijkheden tot overbrugging verminderen via moderne veiligheidstechnologie.
De norm EN ISO 14119 legt de verantwoordelijkheid voor een veilig gebruik van de machine bij de constructeur. Deze moet zorgen dat een 'redelijkerwijze voorzienbaar' verkeerd gebruik van beveiliging door een gepast veiligheidsconcept niet kan plaatsvinden. Naast de klassieke veiligheidsschakelaars, sensoren en vergrendelingen worden er nu zogenaamde 'fraudebestendige uitvoeringen met individueel gecodeerde beveiligingssleutel' aangeboden. Hierbij past de sleutel slechts op één veiligheidscomponent en dit omdat hij gecodeerd is.Maar hoewel de norm zeer sterk de nadruk legt op de ‘technische aanpak' van ‘overbruggingen' op machines en installaties, blijven de eigenaars van de machine zelf verantwoordelijk om hun medewerkers dusdanig te motiveren dat ze machines en installaties niet overbruggen. Dit laatste hangt af van het creëren van een veiligheidscultuur die ‘fraude' op het vlak van veiligheidsvoorzieningen niet tolereert.

Enkele verwante opleidingen:

Franky DE WITTE is ingenieur bouwkunde en heeft een licentie in veiligheidstechnieken niveau I. Franky is tevens milieucoördinator niveau B en Quality Systems Manager. Hij heeft een ruime ervaring als trainer in diverse sectoren (bouw, hout, nutsbedrijven, openbare instellingen, papierindustrie,...) en ook als consultant inzake veiligheid kan hij bogen op een brede ervaring in de praktijk.


Lees hier andere artikels van deze auteur...

Contacteer de auteur...