Safety awareness

februari 2003

Bij het ontstaan van risico's speelt de menselijke factor een belangrijke rol. Voor het opzetten van een "safety behaviour observatieprogramma" hanteert Amelior een specifiek stappenplan.

Bij veiligheid zijn steeds drie elementen in het spel: organisatie, techniek en mensen.

Het effectief aanpakken van de menselijke factoren is een aspect dat maar een beperkte aandacht krijgt in methodieken voor risico-inventarisatie en analyse. Hoe kunnen we passende maatregelen nemen om ‘motivatie' of ‘veiligheidsbewustzijn' van medewerkers te verhogen? Motivatie speelt een belangrijke rol bij het denken over veiligheid. Een belangrijke valkuil is evenwel dat organisaties niet bezig zijn met intrinsieke motivatie. Motivatie door beloning levert op korte termijn resultaat, maar is weinig duurzaam. Het is slechts wanneer mensen iets doen ‘omdat zij dat zelf willen' dat hun gedrag blijvend wijzigt. De medewerker moet zelf overtuigd zijn van het belang van zijn bijdrage aan veiligheid. In dat verband bestaan drie fundamentele behoeften:

  • mensen moeten inzien dat hun bijdrage zinvol is;
  • mensen zoeken naar geborgenheid;
  • mensen willen over zichzelf beslissen.

De vraag is dus hoe kunnen we onze medewerkers intrinsiek kunnen motiveren. Het antwoord ligt vaak in veranderingen in de organisatie. Het meeste kans om veiligheid binnen een bedrijf te verhogen wordt geboekt door verandering van de organisatorische aspecten. Bemerk evenwel dat het belang van technische verbeteringen, wijzigingen aan de installaties, betere werkomstandigheden, opleidingen, … niet op de achtergrond mogen verdrongen worden. Zij blijven elementaire voorwaarden, maar om verder te verbeteren dienen vooral de organisatie en het management van het bedrijf de aandacht te krijgen.

Participatief denkkader

Het komt erop aan om dié factoren te inventariseren die mensen in een positie brengen waarin ze ‘onveilig gedrag' vertonen. Op basis van deze inventaris kan het management maatregelen nemen die de menselijke factor in het verstoringsproces op de meest effectieve manier beperken en daarmee dus veiligheidsverhogend werken. Richt je daarom op de procesbesturing in plaats van op eindresultaatbesturing. Waar hebben we dit nog gehoord ? ….in de kwaliteitszorg ?

Het opzetten van een veiligheidszorgsysteem is één. Doch het is belangrijk om de effectiviteit te evalueren van dit zorgsysteem met betrekking tot de mate waarin het management de menselijke factor beheerst. Het gaat hem niet om het hebben van procedures, maar wel om het kunnen begrijpen van de procedures en of er omstandigheden zijn waarin deze niet kunnen worden toegepast of ontoereikend zijn.

Bij Amelior bestaat de overtuiging dat het opzetten én onderhouden van deze procedures in nauw overleg met betrokkenen dient te gebeuren. Betrokkenheid en inspraak van iedereen in de dingen die hun aanbelangen, onder andere de kwaliteit van het leven in de organisatie, zijn een noodzakelijke voorwaarde. Op basis van participatie zullen bepaalde personen zich bepaalde doelstellingen en normen eigen maken, wat de effectieve uitvoering van het veiligheidsbeleid enkel ten goede kan komen.

Het opzetten van dit participatief denkkader is een belangrijke voorwaarde. Er moet een klimaat van vertrouwen bestaan, waar men openstaat voor het bespreken van problemen in verband met veiligheid. Er moet een cultuur gecreëerd worden die geen schuldigen zoekt, maar streeft naar verbetering (angst bannen uit de organisatie), zodat (persoonlijke) fouten en tekortkomingen gerapporteerd kunnen worden.

Opgepast, het is belangrijk om hierbij de leidersfunctie van het management niet uit het oog te verliezen. Indien het management zich niet persoonlijk engageert, ervaren de medewerkers dat veiligheid alleen hun verantwoordelijkheid is. Betrokkenheid, standvastigheid en het voorbeeldgedrag van het management zijn basisvoorwaarden.

Identificatie van het essentieel veilig gedrag.

Het identificeren van dit gedrag betekent meteen invulling geven aan de verwachtingen gesteld op de werkvloer. Voor medewerkers is niet steeds duidelijk wat van hen verwacht wordt. Deze verwachtingen dienen vertaald in de veiligheidsstandaarden, specifiek voor elke afdeling. Aldus wordt de bedrijfspolitiek opengevouwen in voor de werkvloer verstaanbare standaarden. Bemerk dat techniek en organisatie moeten aanwezig zijn om deze verwachtingen te kunnen invullen. Vandaar meteen het belang om onveilig menselijk gedrag te identificeren door het opzetten van goede observatietechnieken.

Voor het opzetten van dat safety behaviour observatieprogramma hanteert Amelior volgend stappenplan:

Stap 1: Vertrekkende van de managementverwachtingen op een participatieve wijze veiligheidsstandaarden vastleggen.

De bedrijfsdoelstellingen en de behoeften van de werknemers moeten zo goed mogelijk bij elkaar aansluiten. In dit verband zijn belangrijk:

  • er moet hierbij een effectieve tweewegcommunicatie zijn;
  • het ontwikkelen van inspraakkanalen;
  • empower (grotere autonomie, door het geven van vertrouwen en eigen verantwoordelijkheid);
  • het afbakenen van taken.

Stap 2: Opleiding en Training die telkenmale afgesloten worden met een kwalificatie.

Stap 3: Controle. Opzetten van observatietechnieken. Snelle en gerichte veiligheids-rondgangen uitvoeren door de hiërarchische lijn. Hierbij gebruik maken van korte checklijsten (gebaseerd op de veiligheidsstandaarden). Mensen die door verstrooidheid of door onwetendheid verkeerd handelen moeten geholpen worden.

Stap 4: Onmiddellijke feedback naar betrokkenen. Veilig gedrag verdient aanmoediging. Onveilig gedrag onmiddellijk laten ophouden en hierbij uitleg geven waarom het anders moet. Motiveren moet dus gericht en herhaald gebeuren. Het vergt een blijvende inspanning van de organisatie.

Stap 5: Hierbij telkenmale bevragen of de voorwaarden aanwezig zijn voor veilig gedrag. De verzamelde gegevens analyseren. Mogelijks moeten technische en organisatorische maatregelen genomen worden. Het wegnemen van demotiverende factoren door het helpen oplossen van problemen en het behandelen van klachten.

Stap 6: Periodieke feedback door de direct leidinggevenden via opgezette communicatieplatformen. Betrokken leidinggevenden doorlopen daartoe een training.

 

RANDVOORWAARDEN Voor een succesvolle implementatie van het safety behaviour observatieprogramma moeten een aantal randvoorwaarden vervuld zijn: De betrokkenheid van de hiërarchische lijn bij veiligheid is zeer duidelijk; De hiërarchische lijn geeft het goede voorbeeld; De bezorgdheid voor veiligheid is gekend en gewaardeerd; De leidinggevenden moeten openstaan voor de ideeën en initiatieven van iedereen in verband met veiligheid. Medewerkers zijn geïnteresseerd in veiligheid: geef hen dan ook de kansen en de middelen om dit waar te maken.

Thierry UYTTENHOVE is ingenieur elektromechanica en heeft een licentie in de veiligheidskunde niveau 1, milieucoördinator A en risk management. Hij heeft een jarenlange ervaring achter de rug als preventieadviseur, milieu­- en kwaliteitscoördinator in zowel bouw-, metaal- als chemiesector. Als senior consultant begeleidt hij ruim 14 jaar organisaties bij het ontwikkelen van een geïntegreerd HSE-beleid. Met passie coacht, begeleidt en traint hij in o.m. Behaviour Based Safety, OHSAS 18001/ISO 45001, integratie en auditing van management systemen. Als getraind lead auditor is hij tevens interne auditor OHSAS 18001/ISO 45001 – ISO14001. Hij deelt zijn rijke ervaring graag met u.


Lees hier andere artikels van deze auteur...

Contacteer de auteur...